آفات الِلّسان ( خطرات زبان )
همان گونه كه در بالا اشاره شده به همان نسبت كه بركات زبان و آثار سازندهء آن زياد است ، آفات و گناهانى كه به وسيلهء آن انجام مىگيرد و آثار مخرّبى كه در فرد و جامعه دارد بسيار زياد مىباشد .
محقّق بزرگوار مرحوم « فيض كاشانى » در كتاب « المحجّة البيضاء » ، و « غزالى » در « احياء العلوم » بحث بسيار مشروحى تحت عنوان گناهان زبان ذكر كردهاند ، از جمله غزالى بيست نوع انحراف و آفت براى زبان شمرده ؛ به اين ترتيب :
1 - گفتگو كردن در امورى كه به انسان مربوط نيست ( و در سرنوشت او اثر مادّى و معنوى ندارد ) .
2 - بيهوده گويى و پرحرفى
3 - گفتگو در امور گناه آلود مانند وصف مجالس شراب و قمار و زنان آلوده
4 - جدال و مراء ( منظور از « جدال » جرّوبحثهايى است كه براى تحقير ديگران انجام مىشود ، و « مراء » به معنى بحثهايى است كه به عنوان اظهار فضل و برترى جويى است . )
5 - خصومت و نزاع و لجاج در كلام
6 - تكلّف در سخن گفتن و تصنّع در سجع و قافيه پردازى و مانند آن
7 - بد زبانى و دشنام
8 - لعن كسى كه مستحقّ لعن نيست
9 - غنا و اشعار ( منظور اشعارى است كه محتواى باطل دارد يا با آهنگ لهوى خوانده مىشود . )
10 - مزاح و شوخىهاى ركيك و زشت
11 - سخريّه و استهزاى ديگران
12 - فاش كردن اسرار مردم
13 - وعدههاى دروغين
14 - دروغ و خبرهاى خلاف گفتن