در روايات اسلامى بطور گسترده به رابطهء اين دو اشاره شده است از جمله :
1 - در حديث معروفى از امام علىّ بن ابي طالب عليه السلام مىخوانيم :
« ما اضْمَرَ احَدٌ شَيْئاً الَّا ظَهَرَ فى فَلَتاتِ لِسانِهِ وَ صَفَحاتِ وَجْهِهِ ؛ هيچ انسانى چيزى را در درون خود پنهان نمىكند مگر اين كه در سخنانى كه از دهان او مىپرد ، يا آثارى كه در چهره و قيافهء او منعكس مىگردد ، آشكار مىشود ! » « 1 »
اين سخن كه مىتواند يكى از پايههاى روانكاوى و روانشناسى را تشكيل دهد گوياى اين حقيقت است كه زبان آيينهء تمام نماى روح آدمى است .
2 - در حديث ديگرى از همان حضرت مىخوانيم : الَانْسانُ لُبُّهُ لِسانُهُ ؛ خلاصهء وجود انسان در زبان اوست ! » « 2 »
3 - در حديث جالب ديگرى از همان بزرگوار آمده است كه فرمود : « قُلْتُ ارْبَعاً ، انْزلَ اللَّهُ تَصْديقى بِها فى كِتابِهِ ، قُلْتُ الْمَرْءٌ مَخْبُوءٌ تَحْتَ لِسانِهِ فَاذا تَكَلَّمَ ظَهَرَ ، فَانْزَلَ اللَّهُ تَعالى وَ لَتَعْرِفَنَّهُمْ فى لَحْنِ الْقَولِ ، قُلْتُ فَمَنْ جَهِلَ شَيْئاً عاداهُ ، فَانْزَلَ اللَّهُ ، بَلْ كَذَّبُوا بِما لَمْ يُحيطُوا بِعِلْمِهِ ، وَ قُلْتُ قَيْمَةُ كُلُّ امْرِءٍ ما يُحْسِنُ ، فَانْزَلَ اللَّهُ فى قِصَّةِ طالُوتَ انَّ اللَّهَ اصْطفاهُ عَلَيْكمْ وَ زادَهُ بَسْطَةً فِىالْعِلْمِ وَالْجِسْمِ ، وَ قُلْتُ الْقَتْلُ يُقِلُّ الْقَتْلَ ، فَانْزَلَ اللَّهُ وَ لَكُمْ فِى الْقِصاصِ حَياةٌ يا اولِى الْالْبابِ ؛ من چهار سخن ( در عهد رسول خدا صلى الله عليه و آله ) گفتم و خداوند ( اين افتخار را به من داد كه ) تصديق آن را در كتابش نازل فرمود ؛ من گفتم ( شخصيّت ) انسان زير زبانش نهفته شده است و هنگامى كه سخن بگويد ظاهر مىشود ، خداوند متعال در اين زمينه چنين نازل فرمود : آنها ( منافقان ) را از طرز سخنانشان مىشناسى ( وَلَتَعْرِفَنَّهمْ فى لَحْنِ الْقَوْلِ « 3 » ) ؛ من گفتم هر كسى نسبت به چيزى جاهل است ، دشمن آن است ؛ و خداوند نازل فرمود : بلكه آنها تكذيب كردند چيزى را كه بر آن آگاهى نداشتند . ( بَلْ كَذَّبُوا بِما لَمْ يُحيطُوا بِعِلْمِهِ « 4 » ) ؛ من گفتم قيمت هر كسى به اندازهء كار خوبى است كه مىتواند انجام دهد ، و خداوند در قصهء طالوت چنين نازل فرمود : خداوند او را از ميان شما برگزيده ، و او را در علم و توانايىِ جسمى وسعت بخشيده است . ( انَّ اللَّهَ اصْطفاهُ
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه ، كلمات قصار ، كلمهء 26 .
( 2 ) . بحار ، جلد 78 ، صفحهء 56
( 3 ) . سورهء محمّد ، آيهء 30 .
( 4 ) . سورهء يونس ، آيهء 39 .