در آغاز سورهء الرّحمن ( آيات 1 تا 4 ) نيز تعبير بسيار مهمّى دربارهء نعمت بيان كه مولود زبان است آمده ، و بعد از ذكر نام خداوند « رحمان » كه رحمتش دوست و دشمن را احاطه كرده ، اشاره به مهمترين مواهب الهى يعنى قرآن و سپس اشاره به آفرينش انسان و بعد نعمت بيان را به عنوان يك موهبت عظيم بيان مىدارد و مىفرمايد : « الرَّحْمنُ - عَلَّمَ الْقُرآنَ - خَلَقَ الْانسانَ - عَلَّمَهُ الْبَيانَ ؛ خداوند رحمان - قرآن را تعليم فرمود ، انسان را آفريد - ( و ) به او بيان آموخت . »
بهاينترتيب ، نعمت بيان را به عنوان مهمترين نعمتها بعد از آفرينش انسان ذكر مىكند .
اگر نقش بيان را در تكامل و پيشرفت زندگى انسانها و پيدايش و گسترش تمدّنها در نظر بگيريم يقين خواهيم كرد كه اگر اين نعمت بزرگ الهى نبود ، هرگز انسان نمىتوانست دانشها و تجربيّات خود را به آسانى از نسلى به نسل ديگر انتقال دهد ، و سبب پيشرفت علم و دانش و تمدّن و دين و اخلاق گردد .
بى شك اگر يك روز اين نعمت بزرگ از انسانها گرفته شود ، همان روز جامعهء انسانى به قهقرا باز مىگردد .
بيان ، ابزارى دارد و نتيجهاى ، كه ما به خاطر عادت كردن به سخن گفتن هر دو را ساده مىپنداريم ، در حالى كه كارى است بسيار ظريف و پيچيده و هنرى است بسيار مهمّ و بىنظير .
زيرا از يك سو ، دستگاههاى صوتى براى ايجاد اصوات مختلف با يكديگر همكارى مىكنند ، هواى فشرده در ريهها ، تارهاى صوتى را به صدا در مىآورند و اين صداها با كمك زبان و لبها و دندانها و فضاى دهان و حلق ، حروف الفبا را با سرعت و ظرافت خاصّى به وجود مىآورند ، و آن صداى ممتدى كه از حنجره بيرون مىآيد به وسيلهء ابزار فوق در اشكال و اندازههاى مختلف بريده و چينش پيدا مىكند و حروف الفبا و كلمات را تشكيل مىدهد .
وضع لغات كه پايهء اصلى سخن گفتن است و برحسب انواع نيازهاى مادّى و معنوى صورت مىگيرد ، خود داستان عجيبى دارد كه اگر تعدّد زبانها را ( كه به گفتهء بعضى از دانشمندان هماكنون بالغ بر سه هزار زبان در دنيا داريم در نظر بگيريم ) پيچيدگى و اهمّيّت
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 310
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣١٠