عَلَيْكمْ وَ زادَهُ بَسْطةً فِى الْعِلمِ وَالْجِسْمِ « 1 » ) ؛ من گفتم كشتن سبب مىشود كه كشتن كم شود ( قصاص سبب كاهش آدمكشى است . ) ، خداوند چنين نازل فرمود : براى شما در قصاص حيات و زندگى است اى صاحبان عقل ! » ( وَ لَكُمْ فِى الْقِصاصِ حَياةٌ يا اولِى الْالْبابِ « 2 » ) « 3 »
4 - در حديث ديگرى از همان حضرت آمده است : يُسْتَدَلُّ عَلى عَقْلِ كُلِّ امْرِءٍ بِما يَجْرى عَلى لِسانِهِ ؛ آنچه بر زبان هر كس جارى مىشود ، دليل بر ميزان عقل اوست ! » « 4 »
باز از همان امام بزرگوار عليه السلام جملهء گويا و پر معنى ديگرى در اين زمينه وارد شده است آنجا كه مىفرمايد : « ايَّاكَ وَ الْكَلامَ فى مالا تَعْرِفُ طَرِيقَتَهُ وَ لا تَعْلَمُ حَقيقَتَهُ فَانَّ قَوْلَكَ يَدُلُّ عَلى عَقْلِكَ وَ عبادَتُكَ تُنْبَؤُ عَنْ مَعْرِفَتِكَ ؛ بر حذر باش از اين كه دربارهء چيزى سخن بگويى كه راه و رسم آن را نمىدانى و از حقيقت آن آگاه نيستى ، زيرا گفتار تو دليل بر ميزان عقل توست ، و چگونگى عبادت تو از ميزان معرفت تو خبر مىدهد ! » « 5 »
كوتاه سخن اين كه ، اهمّيّت زبان و نقش بسيار حسّاس و مؤثّر آن در ساخت شخصيّت بشر و جامعهء انسانى بقدرى زياد است كه بر هيچ كس پوشيده نيست ؛ به همين دليل ، در آيات و روايات اسلامى بازتاب گستردهاى دارد و آنچه در بالا آمد تنها بخشى از آن بود .
بديهى است نعمتهاى بزرگ الهى سرمايهء عظيمى هستند كه خطرات و آفات آن نيز به همان اندازه عظيم است ؛ كوهها هر چه عظيمتر و بلندتر باشند بركات و آثار آنها بيشتر است ؛ ولى به همان نسبت ، سقوط از آنها نيز خطرناكتر مىباشد .
معروف است : « در كنار كوههاى بلند درّههاى عميق وجود دارد » و به همين ترتيب در كنار نعمتهاى بزرگ خطرات بزرگى نهفته شده است . نيروى اتم اگر در مسير سازندگى قرار گيرد دنيايى را مىتواند آباد كند ، و اگر مبدّل به بمبهاى ويرانگر شود قادر است در مدّت كوتاهى جهان را به ويرانى كشاند و از همين جا دريچهاى به سوى آفات زبان مىگشاييم .
* * *
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 247 .
( 2 ) . سورهء بقره ، آيهء 179 .
( 3 ) . بحار الانوار ، جلد 68 ، صفحهء 283 .
( 4 و 5 ) . غرر الحكم .