ممكن است كسانى داراى ارادههاى محكم براى انجام مقاصدى باشند ، ولى انگيزهء آنها رسيدن به اهداف مادّى باشد ؛ امّا سالكان راه خدا كسانى هستند كه ارادهء نيرومند آنان آميخته با خلوص نيّت ، و برخاسته از انگيزههاى الهى است .
در آيات قرآن مجيد و روايات اسلامى ، به كمتر چيزى به اندازهء اخلاص نيّت اهمّيّت داده شده است . در جاى جاى قرآن مجيد و كلمات معصومين عليهم السلام سخن از اخلاص نيّت به ميان آمده ، و عامل اصلى پيروزى در دنيا و آخرت شمرده شده است ؛ و اصولًا از نظر اسلام هر عملى بدون اخلاص نيّت بىارزش است . اين از يك سو .
از سوى ديگر ، مسألهء اخلاص از مشكلترين كارها شمرده شده به گونهاى كه تنها اولياء اللَّه و بندگان خاصّ خدا به اخلاص كامل مىرسند ، هرچند اخلاص در هر مرحلهاى محبوب و مطلوب است .
بهتر است در اينجا نخست به سراغ قرآن مجيد برويم و گوشهاى از آيات مربوط به اخلاص را كه ويژگيهاى خاصّى دارد از نظر بگذرانيم :
در آيات متعدّدى از قرآن ، سخن از مخلِصين ( خالصان ) يا مخلَصين ( خالص شدگان ! ) به ميان آمده ، و آنها را با تعبيرات گوناگون و پرمعنى توصيف و تمجيد مىكند ، از جمله :
1 - در آيهء 5 سورهء بيّنه مىخوانيم : « وَ ماامِرُوا الَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصينَ لَهُ الدينَ حُنَفاءَ و يُقيمُوا الصَّلوةَ وَ يُؤتُوا الزَّكوةَ وَ ذلِكَ دِيْنُ الْقَيِّمَةِ ؛ به آنها دستورى داده نشده بود جز اين كه خدا را بپرستند در حالى كه دين خود را خالص كنند و از شرك به توحيد باز گردند نماز را بر پا دارند و زكات را بپردازند ؛ و اين است آيين مستقيم و پايدار ! »
با توجّه به اين كه دين مفهوم گستردهاى دارد كه عقايد و اعمال و درون و برون را همگى شامل مىشود ، و با توجّه به اين كه ضمير در « ما امُروا » به همهء پيروان مذاهب آسمانى برمىگردد ، و با توجّه به اين كه : اخلاص و نماز و زكات در آيه به عنوان تنها دستورهاى الهى به همهء آنها است ، اهمّيّت اين موضوع كاملًا روشن مىشود ، اين تعبير نشان مىدهد كه همهء دستورهاى الهى از حقيقت توحيد و اخلاص سرچشمه مىگيرد .
2 - در جاى ديگر همهء مسلمانها را مخاطب ساخته و مىفرمايد : « فَادْعُوا اللَّهَ مُخْلِصينَ
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 270
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٧٠