اين حديث به خوبى نشان مىدهد كه تصميم و عزم راسخ در كارها چگونه قدرت و توان جسمى را بالا مىبرد و به انسان نيرو و توان مىبخشد .
يكى از ديگر از معانى « نيّت » تفاوت انگيزهها در انجام اعمالى است كه ظاهراً يكسان است ؛ مثلًا ، انسانى كه به جهاد مىرود ، ممكن است انگيزهء او كسب غنائم يا برترى جويى باشد ، همان گونه كه ممكن است نيّت او يارى آئين حق و دفع ظلم ظالم و خاموش كردن آتش فتنه باشد .
در هر دو صورت در ظاهر حركت واحدى انجام مىگيرد ، حركت به سوى ميدان جنگ و نبرد با دشمن ، ولى اين دو نيّت از زمين تا آسمان با يكديگر فرق دارد .
روى همين جهت ، دستور داده شده است كه در ابتداى راه ، انسان بايد نيّت خود را روشن سازد و اصلاح كند .
سالكان راه خدا نيز بايد دقيقاً به نيّت خود توجّه داشته باشند ؛ آيا هدف اصلاح خويشتن و تكامل جنبههاى اخلاق و رسيدن به مقام قرب الى اللَّه است يا هدف رسيدن به كرامات و خارق عادات و برترى جويى بر مردم از اين طريق مىباشد .
حديث معروف انَّمَا الْاعْمالُ بِالنِّيَّاتِ اشاره به همين معنى است ، چرا كه دقّت در ذيل حديث ، مفهوم و معنى آن را روشن مىسازد ؛ در بحار الانوار از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله چنين نقل شده است كه فرمود : « انَّمَا الْاعْمالُ بِالنِّيَّاتِ وَ انّما لِكُلِّ امْرِءٍ مانَوى فَمَنْ كانَتْ هِجْرَتُهُ الَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ فَهِجْرَتُهُ الَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ مَنْ كانَ هِجْرَتُهُ الى دُنْيا يُصِيْبُها اوِ امَرأَةٍ يَتَزَوَّجُها فَهِجُرَتُهُ الى ما هاجَرَ الَيْهِ ؛ ارزش اعمال بستگى به نيّتها دارد و بهرهء هركس از عملش مطابق نيّت اوست ، كسى كه به خاطر خدا و پيامبر صلى الله عليه و آله هجرت كند ، هجرت به سوى خدا و پيامبر صلى الله عليه و آله كرده است . و كسى كه به خاطر رسيدن به مال دنيا يا به دست آوردن همسرى ، هجرت كند بهرهاش همان چيزى است كه به سوى آن هجرت كرده است . » « 1 »
حديث « عَلى قَدْرِ النِّيَّةِ تَكُونُ مِنَاللَّهِ عَطِيَّةٌ ؛ عطاياى الهى به اندازهء نيّت انسان است . » « 2 »
هامش
( 1 ) . بحار الانوار ، جلد 67 ، صفحهء 211 - در پاورقىهاى بحار الانوار آمده كه اين حديث ، مورد اتّفاق همهء علماى اسلام است . سپس به كلام بخارى در صحيحش در كتاب الايمان ، صفحهء 23 اشاره مىكند .
( 2 ) . غرر الحكم ، حديث 1594 .