است ، مرگ براى او بهتر است ! » « 1 »
كوتاه سخن اين كه : « مشارطه » از گامهاى مهمّى است كه براى تهذيب اخلاق برداشته مىشود ؛ و بدون آن ، ابرهاى تيره و تار غفلت و غرور ، سايهء تاريك و شوم خود را بر دل و جان آدمى مىافكند ، و نجات او بسيار مشكل است .
گام سوم : مراقبه
« مراقبه » از ماده « رَقَبَه » به معنى « گردن » ، گرفته شده و از آنجا كه انسان به هنگام نظارت و مواظبت از چيزى گردن مىكشد ، و اوضاع را زير نظر مىگيرد ، اين واژه بر معنى نظارت و مواظبت و تحقيق و زير نظر گرفتن چيزى ، اطلاق شده است .
اين واژه در تعبيرات علماى اخلاق در مورد « مراقبت از خويشتن » به كار مىرود ، و مرحلهاى است بعد از « مشارطه » يعنى انسان بعد از عهد و پيمان با خويش براى طاعت فرمان الهى و پرهيز از گناه بايد مراقب پاكى خويش باشد ، چرا كه اگر غفلت كند ، ممكن است تمام شرط و پيمانها به هم بريزد .
البتّه پيش از آن كه انسان مراقب خويش باشد ، فرشتگان الهى مراقب اعمال او هستند ؛ قرآن مجيد مىفرمايد : : « وَ انَّ عَلَيْكُمْ لَحَافِظينَ ؛ بىشك حافظان و مراقبانى بر شما گمارده شده است ( كه اعمال شما را به دقّت زير نظر دارند ) ! » ( سورهء انفطار ، آيهء 10 )
در اينجا منظور از « حافظين » همان حافظان و مراقبان اعمال است به قرينهء آيات بعد كه مىفرمايد : « يَعْلَمُونَ مَا تَفْعَلُونَ ؛ آنها مىدانند شما چه مىكنيد . » « 2 »
و در آيهء 18 سورهء ق مىفرمايد : « مايَلْفِظُ مِنْقَوْلٍ الَّالَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ ؛ انسان هيچ سخنى را تلفّظ نمىكند مگر اينكه نزد آن فرشتهاى مراقب و آماده براى انجام مأموريت است . »
و از آن بالاتر ، خداوند عالم و قادر ، هميشه و در همه جا مراقب اعمال ما است .
در آيهء 1 سورهء نساء مىخوانيم : « انَّ اللَّهَ كانَ عَلَيْكُمْ رَقيباً ؛ به يقين خداوند مراقب شماست ! »
همين معنى در آيهء 52 سورهء احزاب نيز آمده است ؛ مىفرمايد : « وَ كانَ اللَّهُ عَلى كُلِّ
هامش
( 1 ) . بحار الانوار ، جلد 67 ، صفحهء 64 .
( 2 ) . سورهء انفطار ، آيهء 12 .