4 - اركان توبه
همان گونه كه در بالا آمد حقيقت توبه ، بازگشت از نافرمانى خدا به سوى اطاعت است ، كه ناشى از پشيمانى و ندامت نسبت به اعمال گذشته مىباشد و لازمهء اين پشيمانى و علم به اين كه گناه حائل ميان او و محبوب واقعى مىگردد ، تصميم بر ترك آن در آينده و همچنين جبران ما فات است ؛ يعنى ، تا آنجا كه در توان دارد ، آثار سوء گناهان گذشته را از درون و برون وجود خويش برچيند ، و اگر حقوق از دست رفتهاى است و قابل جبران است ، جبران نمايد . به همين دليل ، در قرآن مجيد در آيات بسيارى اين معنى تكرار شده است كه توبه را با اصلاح و جبران همراه ساخته .
1 - در آيهء 160 سورهء بقره بعد از اشاره به گناه بزرگ كتمان آيات الهى و مجازات سخت آنها مىفرمايد : « الَّا الَّذينَ تابُوا وَ اصْلَحُوا وَ بَيَّنُوا فَاولئِكَ اتُوبُ عَلَيْهِمْ وَ انَا التَّوَّابُ الرَّحيمُ ؛ مگر كسانى كه توبه كنند و اصلاح نمايند و آنچه را كتمان كرده بودند آشكار سازند كه من توبهء آنها را مىپذيريم ، و من توّاب رحيم هستم . »
2 - و در آيهء 89 سورهء آل عمران بعد از اشاره به مسألهء ارتداد ( كافر شدن بعد از ايمان ) و مجازات سخت آنها مىافزايد : « الَّا الَّذِينَ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِكَ وَ اصْلَحُوا فَانَّ اللّهَ غَفُورٌ رَحيمٌ ؛ مگر كسانى كه پس از آن توبه كنند و اصلاح نمايند ( و در مقام جبران بر آيند ) زيرا خداوند آمرزنده و بخشنده است . »
3 - و در آيهء 146 سورهء نساء ، بعد از ذكر منافقان و سرنوشت شوم آنها مىفرمايد : « الَّا الَّذِينَ تابُوا وَاصْلَحُوا وَ اعْتَصَمُوا بِاللّهِ وَ اخْلَصُوا دِيْنَهُم لِلَّهِ ؛ مگر آنها كه توبه كنند و جبران و اصلاح نمايند و به ذيل عنايت الهى چنگ زنند و دين خود را براى خدا خالص نمايند . »
و در آيهء 5 سورهء نور بعد از ذكر مجازات شديد قذف ( وارد كردن اتّهام زنا و مانند آن به ديگرى ) و مجازات شديد آنها در دنيا و آخرت ، مىافزايد : « الَّا الَّذِينَ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِكَ وَ اصْلَحُوا فَانَّ اللَّهَ غَفُورٌ رحيمٌ ؛ مگر كسانى كه بعد از آن توبه كنند و جبران نمايند كه خداوند ( آنها را ) مىبخشد زيرا خداوند آمرزنده و مهربان است . »
5 - و سرانجام به صورت يك قانون كلّى در همهء گناهان ، در آيهء 119 سوره نحل