نيست ) ! » « 1 »
دربارهء بعضى از قوام گذشته نيز مىخوانيم : « فَلَمَّا رَأَوْا بَأْسَنا قالُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَحْدَهُ وَ كَفَرْنا بِما كُنَّا بِهِ مُشْرِكينَ ؛ هنگامى كه عذاب ( شديد ) ما را ديدند گفتند هم اكنون به خداوند يگانه ايمان آورديم و به معبودهايى كه همتاى او مىشمرديم كافر شديم ! »
قرآن در پاسخ آنها مىگويد : « فَلَمْ يَكُ يَنْفَعُهُمْ ايمانُهُمْ لَمَّا رَأَوْا بَأسَنا سُنَّةَ اللَّهِ الَّتى قَدْ خَلَتْ فى عِبادِهِ وَ خَسِرَ هُنالِكَ الْكافِروُنَ ؛ امّا هنگامى كه عذاب ما را مشاهده كردند ، ايمانشان براى آنها سودى نداشت ، اين سنّت خداوند است كه همواره در ميان بندگانش اجرا شده و آنجا كافران زيانكار شدند . » « 2 »
و به همين دليل ، در مورد حدود اسلامى هنگامى كه شخص مجرم بعد از دستگير شدن و گرفتارى در چنگال عدالت و كيفر و مجازات ، توبه كند ، توبهاش پذيرفته نيست ؛ چرا كه اين گونه توبهها معمولًا جنبهء اضطرارى دارد ، و هيچ گونه دلالتى بر تغيير موضع مجرم ندارد .
بنابراين توبه تنها در يك مورد پذيرفته نيست و آن جائى است كه مسأله از شكل اختيارى بودن بيرون رود و شكل اضطرارى و اجبارى به خود بگيرد .
بعضى چنين پنداشتهاند كه توبه در سه مورد ديگر نيز پذيرفته نيست :
اوّل در مورد شرك و بت پرستى زيرا قرآن مجيد مىفرمايد : « انَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ انْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ مادُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ ؛ خداوند ( هرگز ) شرك را نمىبخشد و پايينتر از آن را براى هر كس بخواهد و شايسته بداند مىبخشد ! » « 3 »
ولى اين سخن صحيح نيست ؛ زيرا در اين آيه گفتگو از توبه نيست ، بلكه سخن از « عفو بدون توبه » است ، به يقين تمام كسانى كه در آغاز اسلام از شرك توبه كردند و مسلمان شدند توبهء آنها پذيرفته شد ، و همچنين تمام مشركانى كه امروز نيز توبه كنند و رو به اسلام آورند به اتّفاق همهء علماى اسلام توبهء آنها پذيرفته مىشود ، ولى اگر مشرك توبه نكند و با حال شرك از دنيا برود مشمول غفران و عفو الهى نخواهد شد ، در حالى كه
هامش
( 1 ) . سورهء يونس ، آيهء 91 .
( 2 ) . سورهء غافر ، آيات 84 و 85 .
( 3 ) . سورهء نساء ، آيهء 48 .