3 - عموميّت توبه
« توبه » مخصوص به گناه يا گناهان خاصى نيست ، و شخص و اشخاص معيّنى را شامل نمىشود ، و زمان محدودى ندارد ، و سنّ و سال و عصر و زمان خاصّى در آن مطرح نيست .
بنابراين ، توبه از تمام گناهان است و نسبت به همهء اشخاص و در هر زمان و هر مكان مىباشد ، همان گونه كه اگر شرايط در آن جمع باشد بقبول درگاه الهى خواهد بود .
تنها استثنايى كه در قبول توبه وجود دارد و در قرآن مجيد به آن اشاره شده اين است كه اگر انسان زمانى به سراغ توبه رود كه در آستانهء برزخ قرار گرفته و مقدّمات انتقال او از دنيا فراهم شده است و يا عذاب الهى فرا رسد ( مانند توبهء فرعون هنگامى كه عذاب الهى فرا رسيد و در ميان امواج نيل در حال غرق شدن بود ) پذيرفته نمىشود ، و در آن زمان درهاى توبه بسته خواهد شد ، زيرا اگر كسى در آن حال توبه كند ، توبهء او اضطرارى است نه اختيارى و توأم با ميل و رغبت ؛ قرآن مىگويد :
« وَ لَيْسَتِ التَّوبَةُ لِلَّذِيْنَ يَعْمَلُونَ السَيِّئاتِ حَتَّى اذا حَضَر احَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ انّى تُبْتُ الآنَ وَ لَا الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَ هُمْ كُفَّارٌ اولئِكَ اعْتَدْنا لَهُمْ عَذاباً اليماً ؛ توبهء كسانى كه كارهاى بدى انجام مىدهند و هنگامى كه مرگ يكى از آنها فرا رسد مىگويد : الآن توبه كردم ، پذيرفته نيست و نه توبه كسانى كه در حال كفر از دنيا مىروند ( و در عالم برزخ توبه مىكنند ) اينها كسانى هستند كه عذاب دردناكى برايشان فراهم شده است ! » « 1 »
در داستان فرعون مىخوانيم : هنگامى كه فرعون و لشكريانش وارد مسير خشكى داخل دريا شدند و ناگهان آبها فرو ريختند و فرعون در حال غرق شدن بود گفت : « امَنْتُ انَّهُ لاالهَ الَّا الَّذِى امَنَتْ بِهِ بَنُواسْرائيلَ وَ انَا مِنَ الْمُسلِمينَ ؛ من ايمان آوردم كه هيچ معبودى جز آن كسى كه بنى اسرائيل به او ايمان آوردهاند نيست ، و من از مسلمين هستم ! » « 2 »
ولى بلافاصله جواب شنيد : « آلْئنَ وَ قَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ وَ كُنْتَ مِنَ الْمُفْسِدينَ ؛ الان ايمان مىآورى ؟ ! در حالى كه قبلًا عصيان كردى و از مفسدان بودى ( توبهات در اين حال پذيرفته
هامش
( 1 ) . سورهء نساء ، آيهء 18 .
( 2 ) . سورهء يونس ، آيهء 90 .