كه از آنها ( همسران پيامبر صلى الله عليه و آله ) چيزى از وسائل زندگى را ( به عنوان عاريت ) مىخواهيد ، از پشت پرده بخواهيد ! اين كار براى پاكى دلهاى شما و آنها بهتر است ! » « 1 »
اين تعبير نيز نشان مىدهد كه رعايت عفّت در عمل ، باعث پاكى قلب است و به عكس ، ترك عفّت ، قلب و روح انسان را آلوده مىكند و مايهء پرورش رذائل اخلاقى است .
نتيجه :
هدف از شرح آيات بالا اين بود كه تأثير اعمال را در اخلاق ، و شكل گيرى روح و جان انسان را در پرتو آن روشن سازيم ؛ و از مجموع آنها چنين مىتوان نتيجه گرفت كه براى خود سازى و تهذيب نفس بايد مراقب اعمال خود بود ؛ زيرا تكرار گناه و زشتيها از يك سو قبح اعمال را از بين مىبرد و از سوى ديگر روح انسان به آن عادت مىكند ، و تدريجاً به صورت ملكات رذيله رسوخ پيدا مىكند به گونهاى كه انسان نه تنها از آن ناراحت نخواهد بود ، بلكه گاه به آن افتخار مىكند !
* * *
چگونگى تأثير « عمل » در « اخلاق » در روايات اسلامى
آنچه در بالا در آيات فوق در مورد رابطهء عمل و اخلاق منعكس بود ، در روايات اسلامى نيز بوضوح ديده مىشود ، از جمله :
1 - در حديثى از امام باقر عليه السلام مىخوانيم كه فرمود : « ما مِنْ عَبْدٍ الَّا وَ فى قَلْبِهِ نُكْتَةٌ بَيْضاء فَاذا اذْنَبَ ذَنْباً خَرَجَ فِى النُّكْتَةِ نُكْتَةٌ سَوْداءٌ فَانْ تابَ ذَهَبَ ذلِكَ السَّوادُ ، وَ انْ تَمادَى فِىالذُّنُوبِ زادَ ذلِكَ السَّوادُ حتَّى يُغَطِّى الْبَياضَ ، فَاذا غَطَّى الْبَياضَ لَمْ يَرْجِعْ صاحِبُهُ الى خَيْرٍ ابَداً ، وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ عزَّوَجَلَّ : كَلَّا بَلْ رانَ عَلَى قُلُوبِهِمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ ؛ هيچ بندهاى نيست مگر اين كه در قلب او نقطهء روشنى است ( كه حقايق را با آن درك مىكند و او را به سوى سعادت و فضيلت فرا مىخواند ) هنگامى كه گناهى مرتكب مىشود ، در آن
هامش
( 1 ) . سورهء احزاب ، آيهء 53 .