و امّا جملهء يَتُوبُونَ مِنْ قَريْبٍ به عقيدهء جمعى از مفسّران به معنى قبل از مرگ است ، در حالى كه اطلاق كلمه « قريب » به اين معنى كه گاه پنجاه سال يا بيشتر طول مىكشد مناسب به نظر نمىرسد ، رواياتى را هم كه طرفداران اين نظريّه به آن استدلال كردهاند اشارهاى به تفسير اين آيه ندارد ، بلكه بيان مستقل و جداگانهاى است . ( دقّت كنيد )
ولى بعضى ديگر آن را به معنى زمان نزديك به گناه گرفتهاند - يعنى به زودى از كار خود پشيمان شود و به سوى خدا باز گردد ؛ زيرا توبهء كامل آن است كه آثار و رسوبات گناه را بطور كلّى از روح و جان انسان بشويد و كمترين اثرى از آن در دل باقى نماند و اين در صورتى ممكن است كه در فاصلهء نزديكى ( قبل از آن كه گناه در وجود انسان ريشه بدواند و به شكل طبيعت ثانوى در آيد ) از آن پشيمان شود ؛ در غير اين صورت ، غالباً اثرات گناه در قلب و جان انسان باقى خواهد ماند . پس توبهء كامل توبهاى است كه به زودى انجام پذيرد و كلمهء « قريب » از نظر لغت و فهم عرف نيز با اين معنى تناسب بيشترى دارد .
* * * در هفتمين و آخرين آيهء مورد بحث ، در مورد مسألهء زكات و آثار آن دستور مىدهد « از مؤمنان زكات بگير ! » ( خُذْ مِنْ امَوالِهِمْ صَدَقَةً )
سپس در ادامهء اين بيان به آثار اخلاقى و معنوى زكات اشاره كرده مىفرمايد : « تو با اين عمل ، آنها را پاك مىكنى ، و نموّ و رشد مىدهى ! » ( تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيْهِمْ بِها )
آرى ! پرداختن زكات آنها را از دنيا پرستى و بخل و امساك ، پاك مىكند و نهال نوعدوستى و سخاوت و توجّه به حقوق ديگران را در نهاد آنان پرورش مىدهد .
اضافه بر اين ، مفاسد و آلودگيهايى كه در جامعه به خاطر فقر و محروميّت به وجود مىآيد ، با انجام اين فريضهء الهى بر چيده مىشود و صحنهء اجتماع از آن پاك مىگردد ؛ بنابراين زكات ، هم رذائل اخلاقى را از ميان مىبرد و هم زكات دهنده را به فضائل اخلاقى آراسته مىكند ، و اين همان چيزى است كه ما در اين بحث به دنبال آن هستيم ؛ يعنى ، تأثير عمل نيك و بد در پرورش فضائل و رذائل اخلاقى .
همين تعبير به صورت ديگرى در آيهء حجاب به چشم مىخورد ؛ مىفرمايد : « وَ اذا سَئَلْتُمُوهُنَّ مَتاعاً فَاسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَراءِ حِجابٍ ذلِكُمْ اطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ ؛ هنگامى
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 203
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٠٣