تعبير به « طهور » بودن « توبه » در روايات متعدّد ديگر نيز آمده است كه همه حاكى از رابطهء گناه و تشكيل حالات زشت درونى است . « 1 »
در مناجاتهاى پانزدهگانهء معروف و بسيار پرمعناى امام علىّ بن الحسين عليه السلام ، در مناجات اوّل كه مناجات توبه كنندگان است ، چنين آمده است : « وَاماتَ قَلْبِى عَظِيمُ جِنايَتى فَاحْيِهِ بِتَوْبَةٍ مِنْكَ يا امَلى وَ بُغْيَتى ؛ خداوندا ! جنايت بزرگ من موجب مرگ قلبم شده و از تو مىخواهم كه با توبه آن را زنده كنى اى اميد و آرزوى من ! » « 2 »
آرى ! گناه روح و جان انسان را آلودهتر مىكند و بر اثر تكرار چنان مىشود كه گويى مرده است ؛ و توبه موجب حيات دل و نشاط جان مىشود !
بنابراين ، پويندگان راه فضيلت و سير و سلوك الى اللّه ، براى تحكيم پايههاى فضائل اخلاقى بايد دقيقاً مراقب آثار مثبت و منفى اعمال نيك و بد در روح و جان خود باشند و بدانند هيچ عملى نيست مگر اين كه در دل و جان اثر مىگذارد ؛ اگر اعمال پاك و نيك است ، روح را به رنگ خود در مىآورد و اگر زشت و آلوده و ناپاك است ، آلودگى را به درون روح و جان و اخلاق مىكشاند .
* * *
7 - رابطهء « اخلاق » و « تغذيه »
شايد در ابتداى امر ، عنوان بالا براى بعضى مايهء شگفتى شود ، كه چگونه مىتواند تغذيه در اخلاق و روحيّات و ملكات نفسى اثر بگذارد ؟ چرا كه آن مربوط به جسم است و اين مربوط به روح ، ولى با توجّه به رابطهء بسيار نزديك و تنگاتنگى كه در ميان جسم و روح آدمى است ، جايى براى اين تعجّب باقى نمىماند .
بسيار مىشود كه يك حالت بحرانى روحى و غم و اندوه شديد جسم را در مدّت كوتاهى ، ضعيف و پژمرده و ناتوان مىسازد ، موهاى انسان را سفيد ، چشم را كم نور ، قوّت و توان را از دست و پا مىگيرد ؛ عكس اين مسأله نيز صادق است كه حالات خوب
هامش
( 1 ) . بحار ، جلد 69 ، صفحهء 121 و جلد 91 ، صفحهء 133 .
( 2 ) . بحار ، جلد 91 ، صفحهء 142 .