داده شده است ؛ و اين مسأله بازتاب گستردهاى در احاديث اسلامى دارد ؛ و از مجموع اين احاديث به خوبى روشن مىشود كه هدف اين بوده كه با فراهم آمدن سنّتهاى نيك ، زمينههاى اعمال اخلاقى فراهم گردد ؛ و به عكس ، زمينههاى رذائل برچيده شود ؛ از جمله روايات زير است كه هر كدام نكتهاى خاصّ خود دارد .
1 - در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله آمده است كه مىفرمود : « خَمْسٌ لا ادَعُهُنَّ حَتَّى الْمَماتِ الْاكْلُ عَلَى الْحَضِيْضِ مَعَ الْعَبِيْدِ . . . ، وَ حَلْبُ الْعَنْزِ بِيَدى وَ لُبْسُ الصُّوْفِ وَ الْتَّسليْمُ عَلَى الصِّبْيانِ ، لِتَكُونَ سُنَّةً مِنْ بَعْدِى ؛ پنج چيز است كه تا آخر عمر آن را رها نمىكنم ؛ غذا خوردن با بردگان در حال نشسته روى زمين و . . . و دوشيدن شير بز ماده با دست خودم ، و پوشيدن لباسهاى پشمينه ( ى خشن كه لباس قشرهاى كم درآمد و محروم بود ) و سلام كردن به كودكان ، تا به صورت سنّتى براى بعد از من درآيد . » « 1 »
هدف از اين گونه كارها اين بوده است كه روح تواضع و فروتنى را در مردم ايجاد كند ، و تواضع از گردن فرازان به صورت سنّتى درآيد و مردم به آن اقتدا كنند .
در حديث ديگرى از آن حضرت آمده است : « مَنْ سَنَّ سُنَّةً حَسَنَةً عُمِلَ بِهَا مِنْ بَعْدِهِ كانَ لَهُ اجْرَهُ وَ مِثلَ اجُوْرِهِمْ مِنْ غَيْرِ انْ يَنْقُصَ مِنْ اجُورِهِمْ شَيْئاً ، وَمَنْ سَنَّ سُنَّةً سَيِّئَةً فَعُمِلَ بِها بَعْدَهُ كانَ عَلَيْهِ وِزْرَهُ وَ مِثْلَ اوْزارِهِمْ مِنْ غَيْرِ انْ يَنْقُصَ مِنْ اوْزارِهِمْ شَيْئاً ؛ كسى كه سنّت نيكى را در ميان مردم بگذارد كه بعد از وى به آن عمل كنند ، هم اجر كار خود را دارد و هم مساوى پاداش تمام كسانى كه به آن عمل مىكنند ؛ بى آن كه چيزى از پاداش آنها را بكاهد ؛ و كسى كه سنّت بدى بگذارد ، و بعد از وى به آن عمل كنند ، كيفر آن ، همانند كيفر كسانى كه به آن عمل مىكنند بر او خواهد بود بى آن كه چيزى از كيفر آنها كاسته شود . » « 2 »
شبيه همين مضمون را مرحوم علّامه مجلسى در بحار آورده است .
اين حديث كه به تعبيرهاى مختلف از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و امام باقر عليه السلام و امام صادق عليه السلام نقل شده نشان مىدهد كه فراهم آوردن زمينهها براى اعمال اخلاقى ، تا آن حد اهمّيّت دارد كه پديد آورندهاش در تمام آثار آن شريك است ؛ همچنين فراهم آوردن
هامش
( 1 ) . بحار الانوار ، جلد 73 ، صفحهء 66 .
( 2 ) . كنز العمّال ، حديث 43079 ، جلد 15 ، صفحهء 780 .