و گاه روزها يا هفتهها خود را پنهان مىكرد و پيوسته در فكر بود ، آيا اين ننگ را بر خود بپذيرد ، و دختر را نگه دارد يا در زير خاك پنهانش سازد ؛ و خود را از اين غم و اندوه ننگ رهايى بخشد ( وَ اذا بُشِّرَ احَدُهُمْ بِالْانْثى ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدَّاً وَ هُوَ كَظِيْمٌ يَتَوارَى مِنَ الْقَوْمِ مِنْ سُوءِ ما بُشِّرَ بِهِ ايُمْسِكُهُ عَلَى هُوْنٍ امْ يَدُسُّهُ فى التّرُابِ الاساءَ ما يَحْكُمُونَ ) .
بى شك آدمكشى آن هم در جايى كه پاى فرزند نوزاد در ميان باشد از قبيحترين اعمال و زشتترين كارها است ولى سنّتهاى غلط چنان قبح و زشتى آن را از بين مىبرد كه به صورت يك فضيلت و افتخار در مىآيد .
از مسائل وحشتناكى كه در مورد مسألهء زنده به گور كردن دختران در بعضى از تفاسير آمده ، اين است كه نوشتهاند دفن كردن در زير خاك يكى از طرق نابود كردن آنها بود ، گاه دختران را در آب مىانداختند و غرق مىكردند و گاه از بالاى كوه پرتاب مىنمودند و گاهى آنها را سر مىبريدند ! « 1 » در اينكه از چه زمانى اين سنّت ننگآلود در ميان عرب جاهلى رايج شد و انگيزهء اصلى آن چه بود ، بحثهاى مفصّلى است كه اين جا ، جاى آن نيست . « 2 »
سخن در اين است كه چگونه اين گونه سنّتها راه را براى رذائل اخلاقى در بدترين اشكالش هموار مىسازد ؛ و بدترين رذائل را در رديف بهترين فضائل قرار مىدهد ؛ و اين گواه ديگرى است بر اين كه فرهنگ قوم و ملّت ، يكى از انگيزههاى مهّم گرايش به فضائل يا رذائل است و آنان كه مىخواهند با رذائل اخلاقى مبارزه كنند ، بايد در اصلاح فرهنگهاى فاسد بكوشند .
شبيه همين معنى را در عصر و زمان خود مشاهده مىكنيم كه فرهنگهاى شبيه فرهنگ عرب جاهلى ، سرچشمهء انواع رذائل اخلاقى شده است به عنوان نمونه : در يك كنفرانس
هامش
( 1 ) . تفسير روح المعانى ، جلد 14 ، صفحهء 154 ، ذيل آيهء مورد بحث .
( 2 ) . علاقهمندان مىتوانند به تفسير نمونه ، جلد 11 ، ذيل آيهء 58 ، سورهء نحل مراجعه كنند .