كسانى را كه نسبت به مقام والاى پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله احترام لازم را نمىكردند ، افراد كم فكر و نادان مىشمرد ؛ مىفرمايد : « انَّ الَّذينَ يُنادُونَكَ مِنْ وَراءِ الْحُجُراتِ اكثُرُهُمْ لايَعْقِلُونَ ؛ كسانى كه از پشت حجرهها ( ى خانهات ) بلند صدا مىزنند ، اكثرشان نمىفهمند . »
اين آيه اشاره به كسانى است كه وقت و بىوقت ، پشت در خانهء پيامبر صلى الله عليه و آله مىآمدند و بلند صدا مىزدند : « يا مُحَمَّد ! يا مُحمَّدُ ! اخْرُجُ اليْنا ! ؛ اى محمّد ! اى محمّد ! بيرون بيا ( با تو كار داريم ) ! »
پيامبر صلى الله عليه و آله از بىادبى و مزاحمتهاى پى در پى آنان ، سخت آزرده خاطر بود ولى بر اثر حجب و حيا سكوت مىكرد ، تا اين كه آيهء 4 سورهء حجرات نازل شد و آداب سخن گفتن و خطاب با پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله را شرح داد .
تعبير به اكْثَرُهُم لايَعقْلِونَ ( غالب آنها نمىفهمند ) اشارهء لطيفى است به اين كه اين خلق و خوى زشت ( جسارت و بىادبى ) غالباً از پايين بودن سطح آگاهى سرچشمه مىگيرد .
8 - دوزخيان جاهلانند !
بى شك كسانى راهى جهنّم مىشوند كه داراى اعمال زشت و اخلاق رذيلهاند ؛ و به تعبير ديگر ، صفات اخلاقى و نيز اعمال اخلاقى آنها آلوده است ؛ و با توجّه به اين كه قرآن ، دوزخيان را افرادى ناآگاه و جاهل و نادان معرفى مىكند به خوبى روشن مىشود كه رابطهء نزديكى در ميان اعمال زشت و جهل و نادانى است .
در آيهء 179 سورهء اعراف مىخوانيم :
« وَ لَقَدْ ذَرَأنا لِجَهَنَّمَ كَثيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لايَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ اعيُنٌ لايُبْصِرُونَ بِها ، وَلَهُمْ آذانٌ لايَسْمَعُونَ بِها ، اولئِكَ كَالْانَعامِ بَلْ هُمْ اضَلُّ اوُلئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ ؛ به يقين گروه بسيارى از جنّ و انس را براى دوزخ آفريديم ؛ آنها دلها ( عقلها ) يى دارند كه با آن ( انديشه نمىكنند و ) نمىفهمند ؛ و چشمانى كه با آن نمىبينند ؛ و گوشهايى كه با آن نمىشنوند ؛ آنها همچون چهارپايانند ؛ بلكه گمراهترند ! اينان همان غافلانند ! »
در اين آيه و بسيارى ديگر از آيات قرآن ، رابطهاى ميان جهل و اعمال و اخلاق سوء ، تبيين شده است .
9 - صبر و شكيبايى از آگاهى سرچشمه مىگيرد !
در آيهء 65 سورهء انفال اين نكته به مسلمانان گوشزد شده است كه در عين نابرابرى سپاه خود با سپاه دشمن مىتوانند به