بَخَيرٍ ماكانَ لَكَ واعِظٌ مِنْ نَفْسِك ، وَما كانَتِ الْمُحاسَبَةُ مِنْ هَمَّكَ ؛ اى فرزند آدم ! تو همواره در مسير خير و خوبى قرار دارى مادام كه واعظى از درون داشته باشى ، و مادام كه حسابرسى خويشتن از كارهاى اصلى تو باشد . » « 1 »
شبيه همين معنى با كمى تفاوت نيز از آن حضرت نقل شده است . « 2 »
در يكى از خطب نهج البلاغه نيز چنين آمده است : « وَاعْلَمُوا انَّهُ مَنْ لَمْ يُعَنْ عَلى نَفْسِهِ حَتّى يَكُونَ لَهُ مِنْها واعِظٌ وَزاجِرٌ ، لَمْ يَكُنْ لَهُ مِنْ غَيْرِها لازاجِرٌ وَلاواعِظٌ ؛ آگاه باشيد آن كس كه به خويش كمك نكند تا واعظ و مانعى از درون جانش براى او فراهم گردد ، موعظه و اندرز ديگران در او اثر نخواهد داشت ! » « 3 »
بديهى است در اين راه انسان بيش از هر چيز نياز به واعظى دارد كه در همه حال با او باشد و از اسرار درونش با خبر گردد ، و همواره او را تحت مراقبت خود قرار دهد ؛ و چه عاملى جز واعظ درون يعنى وجدان بيدار مىتواند اين نقش را عملى كند ، و در لغزشها و خطاها در اوّلين فرصت به انسان هشدار دهد و او را از سقوط در پرتگاه انحرافات اخلاقى باز دارد .
در حديثى از امام امير مؤمنان عليه السلام چنين مىخوانيم : « اجْعَلْ مِنْ نَفْسِكَ عَلى نَفْسِكَ رَقيباً ؛ از خودت مراقبى بر خويشتن قرار ده ! » « 4 »
در حديث ديگرى از همان امام عليه السلام آمده است : « يَنْبَغى انْ يَكُونَ الرَّجُلُ مُهَيْمِناً عَلى نَفْسِهِ مُراقِباً قَلْبَهُ ، حافِظاً لِسانَهُ ؛ شايسته است كه انسان بر نفس خويش مسلّط باشد ، و قلب خود را مراقبت كند ، و زبان خويش را حفظ نمايد ! » « 5 »
هامش
( 1 ) . بحار الانوار ، جلد 75 ، صفحهء 137 .
( 2 ) . همان مدرك ، صفحهء 147 .
( 3 ) . نهج البلاغه ، خطبهء 90 .
( 4 ) . غرر الحكم
( 5 ) . همان مدرك