فصل يازدهم : آمادگيهاى لازم براى پرورش فضائل اخلاقى
اضافه بر آنچه تاكنون براى پيشرفت برنامهء تهذيب اخلاق گفتهايم ، امور ديگرى وجود دارد كه تأثير بسزائى در مبارزه با رذائل اخلاقى و تقويت اصول فضائل در وجود آدمى دارد كه از جمله امور زير را مىتوان برشمرد :
1 - پاك بودن محيط
بىشك وضع محيط اجتماعى زندگى انسان اثر فوقالعادهاى در روحيّات و اعمال او دارد چرا كه انسان بسيارى از صفات خود را از محيط كسب مىكند . محيطهاى پاك غالباً افراد پاك پرورش مىدهد و محيطهاى آلوده غالباً افراد آلوده .
درست است كه انسان مىتواند در محيط ناپاك ، پاك زندگى كند و به عكس در محيطهاى پاك سير ناپاكى را طى كند و به تعبير ديگر ، شرايط محيط علّت تامّه در خوبى و بدى افراد نيست ولى تأثير آن را به عنوان يك عامل مهمّ زمينه ساز نمىتوان انكار كرد .
ممكن است كسانى قائل به جبر محيط باشند - همان گونه كه هستند - ولى ما هر چند جبر را در تمام اشكالش نفى مىكنيم امّا تأثير قوىّ عوامل زمينه ساز را هرگز انكار نخواهيم كرد .
با اين اشاره كوتاه به قرآن باز مىگرديم و آياتى را كه دربارهء تأثير محيط در شخصيّت