داشت خالى مىشود .
وَ أَذِنَتْ لِرَبِّها وَ حُقَّتْ ،
زمين كاملا چونان آسمان فرمانبردار دستور خدا مىشود ، چون خداوند در تمامى جهان هستى اعمّ از زمين و آسمان تصرّف مىكند : آنها را مىآفريند ، پايدار مىدارد و نابود مىكند .
يا أَيُّهَا الْإِنْسانُ إِنَّكَ كادِحٌ إِلى رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاقِيهِ .
مراد از « كدح » در اينجا ، كار نيك و بد انسان است كه براى خويشتن انجام مىدهد و معناى آيه چنين است : انسان در زندگى دنيا جاودانه نيست و او در حال حركت به سوى پروردگارش مىباشد و به ناچار با كارهايى كه انجام داده ، او را ديدار خواهد كرد و ميان او و ديدار با خدا جز مرگ فاصلهاى نيست و مادام كه عمر در حال پشت كردن و مرگ در حال روى آوردن باشد ، اين ديدار چقدر زود صورت خواهد گرفت . بنابراين ، انسان بايد بنگرد كه براى ديدار خدا و حسابرسى او ، چه آماده كرده است ؟
فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِيَمِينِهِ * فَسَوْفَ يُحاسَبُ حِساباً يَسِيراً * وَ يَنْقَلِبُ إِلى أَهْلِهِ مَسْرُوراً ،
هركس كه ايمان آورد و كار نيك انجام دهد ، در فرداى قيامت ، نامهء اعمالش به دست راستش داده مىشود .
مراد از « اهله » در اينجا مؤمنان نيكوكارى هستند كه همانند او مىباشند . چه ، آنان در بهشت گرد مىآيند ، در حالى كه روياروى يكديگر بر تختها مىنشينند . امّا مقصود از حساب آسان آن است كه از آنان بسيار ساده و آسان بازپرسى مىكنند ، به گونهاى كه هيچگونه سختى و دشوارى در آن نيست . در حديث آمده است : « كسى كه در دنيا خودش را حسابرسى كند ، حسابرسى او در آخرت آسان مىشود » .
وَ أَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ وَراءَ ظَهْرِهِ * فَسَوْفَ يَدْعُوا ثُبُوراً * وَ يَصْلى سَعِيراً .
مراد از « من أوتى كتابه وراء ظهره » همان جنايتكار و گناهكار است . « الثبور » : هلاكت .
« السعير » : آتش . نظير اين آيه در آيهء 14 از سورهء فرقان بيان شد .
پرسش : خداوند در اينجا فرموده است : انسان گناهكار ، نامهء اعمالش را از پشت سرش دريافت مىكند ، در حالى كه در آيهء 25 از سورهء حاقّه مىگويد : « امّا آن كس كه نامهء اعمالش را به دست چپش دهند ، مىگويد : اى كاش نامهء مرا به دست من نداده