شبهاى 13 ، 14 و 15 كامل مىشود و اين شبها را شبهاى سفيد [ - ليالى بيض ] مىنامند . لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ . اين آيه جواب قسم است . « تركبنّ » هم به فتح « با » خوانده شده ، از باب اينكه خطاب براى انسان باشد و هم به ضمّ آن ، از باب اينكه خطاب براى مردم باشد و معناى آيه چنين است : انسان از چندين مرحله عبور مىكند . به عنوان نمونه از نطفه بودن به مرحلهء جنين و از آن به مرحلهء كودكى و از آن به مرحلهء جوانى ، سپس از بزرگسالى به مرحلهء پيرى و پستترين دورهء عمر . . . همچنين ، انسان در دوران زندگىاش انواع حالتهايى چون سلامتى و بيمارى ، ثروتمندى و تهيدستى ، اندوه و شادمانى . . . را مىبيند . همينگونه ، گروههاى انسانى به جلو مىروند و عقب مىمانند و دنيا اينچنين ، با ساكنانش رفتار مىكند و آنان را از يك حالت به حالتى ديگر منتقل مىكند ، تا اينكه همگى در پيشگاه خدا به منظور حسابرسى و دريافت كيفر مىايستند . فَما لَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ . به رغم اينكه عوامل ايمان آوردن در آفاق و انفس بىشمارند ، آنان ايمان نمىآورند ، وَ إِذا قُرِئَ عَلَيْهِمُ الْقُرْآنُ لا يَسْجُدُونَ هرگاه قرآن خوانده شود ، آنان بدان اعتراف نمىكنند و اسلام نمىآورند . شيخ محمّد عبده مىگويد : گمان نكنيد كه قرآن قفلهاى قلب مشركان را باز نمىكرد و صدايش به ژرفاى دل آنان نمىرسيد . . . آرى ، صداى قرآن مىرسيد و قانعشان مىكرد ، ليكن دشمنى و لجاجت مانع از اين مىشد كه آنها ايمان بياورند . بنابراين ، تكذيب به خاطر كوتاهى دليل نبود ، بلكه به خاطر كوتاهى كسى بود كه دليل بر او ارايه مىشد و او از آن روى برمىگردانيد . بَلِ الَّذِينَ كَفَرُوا يُكَذِّبُونَ ، كافران بر اثر دشمنى و نداشتن منطق ، حق را تكذيب مىكردند . وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما يُوعُونَ ، خداوند هدفهايى كه آنان در دلهايشان پنهان مىدارند ، مىداند و اين هدفها ، همان شيفتگى به حفظ مقامها و
التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى )ج ٨ — صفحة 75
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص٧٥