تفسير
أَ رَأَيْتَ الَّذِي يُكَذِّبُ بِالدِّينِ .
« أرأيت » : آيا دانستى ؟ اين استنكارى است ، يعنى انكار آنچه رخ داده است و خطاب براى عموم مىباشد . چه ، مجموع اين سوره نشانگر هماهنگى ميان دين و عمل است و عمل را جزء دين و يا لازم جداناپذير آن مىداند و به همين دليل ، دين را از كسى كه داراى صفات ناشايست زير باشد نفى كرده است :
فَذلِكَ الَّذِي يَدُعُّ الْيَتِيمَ .
« يدعّه » : او را به زور و يا جز آن ، از حقّش باز مىدارد ، يا اينكه به او توهين نموده و آزارش مىدهد و يا بهنحوى از روى ستمگرى و تجاوز بر او مسلّط مىشود . مراد از يتيم هر انسان ناتوانى است كه توان دفاع از خويشتن را ندارد ، خواه خردسال باشد و خواه بزرگسال . خداى سبحان تنها از يتيم ياد كرده است ، زيرا او از هر ناتوانى ناتوانتر است و معناى آيه چنين مىباشد : هر ستمگرى كافر و تكذيبكنندهء دين خداست ، هرچند نماز بخواند و روزه بگيرد . چه ، در دين خدا شعاير و ظاهرسازى سودى ندارد ، مگر اينكه با تقوا و خوددارى از محرّمات خدا همراه باشد . البتّه ، اگر كسى بگويد : لا إله إلّا اللّه محمّد رسول اللّه ، در دنيا با وى به عنوان مسلمان رفتار مىشود ، ليكن وى در آخرت حكم كافر را دارد . به تفسير آيهء 55 از سورهء فرقان ، در جلد پنجم رجوع كنيد .
وَ لا يَحُضُّ عَلى طَعامِ الْمِسْكِينِ .
مراد از « حضّ » در اينجا همكارى با ديگران براى رسيدگى به امور تهيدستان و بيكاران است . مراد از مسكين كسى است كه وسيلهء تأمين خرج زندگى و نيازهاى خود را در اختيار نداشته باشد . نظير اين سخن خداوند با تفسيرش در آيهء 34 از سورهء حاقه و آيهء 18 از سورهء فجر بيان شد .
فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ * الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ .
« السّهو » : در اينجا به معناى فراموش كردن است و اين معنا در اينجا مقصود نيست ، چون شخصى كه فراموش