ستونهاى چادرهاى آنان است و يا اينكه اين واژه كنايه از نيرو و قدرت آنها مىباشد .
درستترين نظريه آن است كه مراد از « عماد » در اينجا ساختمانها و كوشكهاست ، چون پيامبر اين قوم از روى سرزنش به ايشان گفت : « آيا بر فراز هر بلندى به بيهودگى برجى بر مىآوريد ؟ و بدين پندار كه همواره زندهايد كوشكهايى بنا مىكنيد ؟ » . « 1 » البته ، ما با شيخ محمّد عبده در اين سخن او همراه خواهيم بود كه مىگويد : « مفسّران در اينجا براى به تصوير كشيدن
« إِرَمَ ذاتِ الْعِمادِ »
، حكايتهايى را نقل كردهاند كه بايد كتاب خدا از آنها پاك شود و هرگاه به يكى از نوشتههاى اين مفسّران برخورديد ، چشمتان را ببنديد و به آنچه در توصيف ارم در اين نوشتهها مىبينيد نگاه مكنيد » .
دربارهء عاد و پيامبرشان هود ، در جلد سوم ، چهارم و پنجم سخن گفته شد .
وَ ثَمُودَ الَّذِينَ جابُوا الصَّخْرَ بِالْوادِ .
ثمود ، همان قوم صالح است . جملهء « جابوا الصّخر » اشاره به چيزى دارد كه در آيهء 149 از سورهء شعراء آمده است : « و شادمانه در كوهها خانههايى مىتراشيد » . دربارهء ثمود و پيامبرشان صالح در جلد سوم ، چهارم ، پنجم و ششم و ديگر موارد سخن گفته شد .
وَ فِرْعَوْنَ ذِي الْأَوْتادِ .
« الاوتاد » :
ساختمانهاى بزرگ و پايدار همچون اهرام .
الَّذِينَ طَغَوْا فِي الْبِلادِ * فَأَكْثَرُوا فِيهَا الْفَسادَ * فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذابٍ .
« الّذين » و ما بعدش صفت براى عاد و ثمود و فرعون است . خداوند در اين آيه تنها از سوط ( تازيانه ) نام برده است ، زيرا اين واژه به تكرار عذاب اشاره دارد . خداى سبحان ، عاد را به وسيلهء باد ، ثمود را به وسيلهء بانگ سهمگين و فرعون و قومش را به وسيلهء غرق شدن ، عذاب كرد .
إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصادِ .
اين آيه جواب قسم در آغاز سوره است . برخى گفتهاند : جواب محذوف و در تقدير چنين است : « ليعذّبنّ المجرمين » . در هر دو صورت ، نتيجه يكى و معنا روشن است و آن اينكه خداوند از هدفها و كردارهاى بندگان با خبر است و آنان را برحسب آن مجازات مىكند .
هامش
( 1 ) . شعراء ( 26 ) آيه 128 .