خداوند از آن به « سخريا » تعبير كرده است ؛ نظير كسى كه در دولت ، يا در كارخانه ، يا در نزد يك تاجر و يا پزشك و ديگر كارفرمايان استخدام مىشود . در عرف مردم ، مقام كارفرما بالاتر از مقام كارگر است ، امّا در نزد خدا : « گرامىترين شما ، باتقواترين شماست » . « 1 » و « بهشتى كه پهناى آن آسمانها و زمين است ، براى پرهيزگاران آماده شده است » . « 2 » در نهج البلاغه آمده است :
پيامبر خدا به رغم منزلتى كه در نزد پروردگارش داشت ، در دنيا گرسنه زندگى كرد و به رغم اينكه [ در پيشگاه او ] بسيار نزديك بود ، دنيا زرق و برقهايش را از وى دور داشت .
پس بايد نظارهكنندهاى به عقلش بنگرد كه آيا خدا بدينوسيله ، محمّد صلّى اللّه عليه و آله را بزرگ داشته و يا تحقيرش كرده است ؟ اگر بگويد : او را تحقير كرده ، سوگند به خداى بزرگ كه دروغ گفته است و اگر بگويد : وى را بزرگ داشته است ، پس بايد بداند كه خدا ديگران را تحقير كرده است . چه دنيا را به آنها بخشيده ، و آن را از نزديكترين مردمان به خودش دور كرده است .
پرسش : چه مىگويى دربارهء اين سخن خداوند : « ما روزى آنان را قسمت مىكنيم . . .
ما برخى از آنان را بالا مىبريم . . . » چه ، اين سخن خدا آشكارا بيان مىكند كه خداست كه تهيدست مىكند و يا ثروتمند مىسازد و اين را كارگر قرار مىدهد و آن را كارفرما ؟
پاسخ : اين سخن خدا واقعيّت موجود در ميان مردم را حكايت مىكند و خدا آن را بدين دليل به خودش نسبت داده است كه تفاوت مردم با يكديگر بهطور مستقيم به عوامل طبيعىاش برمىگردد و با واسطه به خداى تعالى ؛ زيرا او آفريدگار طبيعت و ايجادكنندهء آن است و دليل بر ارادهء اين معنا ، سخن خدا در پايان آيه است : « و رحمة ربّك خير مما يجمعون » . چون خداوند گرد آوردن ثروت را به مردم نسبت داده است ، نه به خودش . با اين بيان ، مىتوان ميان آياتى كه براى به دست آوردن روزى به تلاش و
هامش
( 1 ) . حجرات ( 49 ) آيهء 13 .
( 2 ) . آل عمران ( 3 ) آيهء 133 .