پشت مادرم هستى » . اسلام از اين كار ، جلوگيرى كرد . چه ، همسر انسان با گفتن اين سخن ، به مادر تبديل نمىشود و در صورت وجود شرايطى كه آنها را در سورهء مجادله بيان خواهيم كرد ، بر گويندهء اين سخن ، كفّاره دادن واجب است .
وَ ما جَعَلَ أَدْعِياءَكُمْ أَبْناءَكُمْ .
در دورهء جاهليّت ، [ رسم بر اين بوده است كه ] مرد فرزند كسى ديگر را فرزند خود مىخواند و او را به خود نسبت مىداد و احكام فرزند حقيقى را در هرچيزى بر او اجرا مىكرد و مردم نيز اين فرزند را به نام پدرخواندهاش ياد مىكردند ، نه به نام پدر حقيقى او . از اين روى ، خداوند با فروفرستادن اين آيه ، اين نوع پسرخواندگى را تحريم كرد .
ذلِكُمْ قَوْلُكُمْ بِأَفْواهِكُمْ .
سخن واقعيّت را دگرگون نمىسازد . . .
وَ اللَّهُ يَقُولُ الْحَقَّ وَ هُوَ يَهْدِي السَّبِيلَ .
سخن حق و راه راست آن است كه نه پسرخوانده با پسر خواندن ، پسر واقعى مىشود و نه همسر با مظاهره ، مادر .
ادْعُوهُمْ لِآبائِهِمْ .
اين فرزندان را به نام پدرانى بخوانيد كه آنها را زادهاند ، نه به نام آنان كه آنها را پسر خواندهاند .
هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ .
ضمير « هو » به مصدرى برمىگردد كه از « أدعوهم » به دست مىآيد ؛ يعنى : خواندن شما اين فرزندان را به نام پدرانشان ، در پيشگاه خدا به عدالت نزديكتر است .
فَإِنْ لَمْ تَعْلَمُوا آباءَهُمْ فَإِخْوانُكُمْ فِي الدِّينِ وَ مَوالِيكُمْ
واژهء « مولى » بر نعمتدهنده ، نعمتگيرنده ، خويشاوند نسبى و هم بر دوست اطلاق مىشود . معناى آيه چنين است : اگر پدر واقعى فرزندخوانده را نمىشناسيد ، بگوييد : اين برادر دينى من و يا دوستم و يا اينكه وابستهء فلانى است . البتّه ، در صورتى كه پيشتر برده بوده و اكنون آزاد شده باشد . مفسران و سيرهنويسان مىگويند : زيد بن حارثه در اوان كودكى به اسارت گرفته شد و حكيم بن حزام او را براى عمّهاش خديجه دختر خويلد خريد .
زمانى كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله با خديجه ازدواج كرد ، زيد را به خديجه بخشيد . پس از نازل شدن وحى بر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله زيد را به اسلام فراخواند و او هم اسلام آورد و همچنين ميان او و عموى خود حمزه پيمان برادرى بست . حارثه پدر زيد نزد پيامبر آمد و گفت : يا