وَ لكِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ لِتُنْذِرَ قَوْماً ما أَتاهُمْ مِنْ نَذِيرٍ مِنْ قَبْلِكَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ .
خداوند محمّد صلّى اللّه عليه و آله را فرستاد ، تا رحمتى براى جهانيان باشد و به مردم هم بيم دهد و هم مژده ، تا از راهى بروند كه سرانجام آنان را به خوشبختى هردو جهان برساند .
پرسش : جمع ميان اين سخن خداوند : « تا مردمى را بيم دهى كه پيش از تو بيمدهندهاى نداشتند » و اين سخن : « و هيچ ملتى نيست مگر آنكه به ميانشان بيمدهندهاى بوده است » « 1 » چگونه امكانپذير است ؟
پاسخ : ما در چندين مورد بيان كرديم كه برخى از آيات قرآن برخى ديگر را تفسير مىكنند ؛ زيرا منبع قرآن يكى است . در آيهء 19 از سورهء مائده آمده است : « فرستادهء ما در دورانى كه پيامبرانى نبودند مبعوث شد ، تا حق را بر شما آشكار كند » ؛ يعنى فرستادهء ما پس از آنكه مدّتى وحى آسمانى قطع شده بود ، آمد . بنابراين ، مراد از سخن خداوند :
« پيش از تو بيمدهندهاى نداشتند » آن نيست كه خداوند پيش از محمّد صلّى اللّه عليه و آله هرگز پيامبرى به سوى آنان نفرستاده است ، بلكه مراد آن است كه در يك دورهء معيّن از زمان ، براى آنان پيامبرى را نفرستاد .
وَ لَوْ لا أَنْ تُصِيبَهُمْ مُصِيبَةٌ بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَيَقُولُوا رَبَّنا لَوْ لا أَرْسَلْتَ إِلَيْنا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آياتِكَ وَ نَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ .
مراد از مصيبت ، عذاب خدا در دنيا مىباشد و معناى آيه چنين است : خداوند پيامبران را فرستاد ، تا هرگاه مردمان بر اثر كفر و سركشى خود ، گرفتار عذاب شدند ، در برابر خدا حجّتى نداشته باشند . نظير اين آيه ، در جلد دوم در آيهء 165 از سورهء نساء و جلد سوم ، آيهء 19 از سورهء مائده بيان شد .
فَلَمَّا جاءَهُمُ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِنا قالُوا لَوْ لا أُوتِيَ مِثْلَ ما أُوتِيَ مُوسى .
هرگاه پيامبر برايشان نمىماند مىگفتند : اگر مىآمد ، ما از او پيروى مىكرديم و هرگاه پيامبر مىآمد ، با چنگ زدن به باطلها و ياوهگويىها ، از پيروى او سرباز مىزدند . البتّه ، اينگونه لجاجت و ستيز ، تنها به كسانى كه محمّد صلّى اللّه عليه و آله را تكذيب كردند و به او گفتند : « اگر
هامش
( 1 ) . فاطر ( 35 ) آيهء 24 .