مسئوليت همكارى بر ضد ستم
وَ لا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ وَ ما لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِياءَ ثُمَّ لا تُنْصَرُونَ .
ستمگران تنها به كسانى كه به حقوق مردم و آزادى آنها تجاوز مىكنند خلاصه نمىشوند ؛ زيرا در روايات از جمله در نهج البلاغه آمده است :
« ستم بر سه نوع است : ستمى كه آمرزيده نمىشود ، ستمى كه رها نمىشود و ستمى كه آمرزيده مىشود و مورد بازخواست قرار نمىگيرد . امّا ستمى كه آمرزيده نمىشود ، شرك آوردن به خداست . امّا ستمى كه آمرزيده مىشود ، ستم انسان بر خودش است ، آنگاه كه برخى از گناهان كوچك را مرتكب مىشود . امّا ستمى كه رها نمىشود ، ستم برخى از بندگان بر برخى ديگر است » .
« الرّكون الى الشىء » به معناى تكيه كردن بر آن چيز است و مراد از « الرّكون الى الظالمين ؛ تكيه كردن بر ستمكاران » ، يك معناى عامّ است كه حتّى سكوت در برابر آنان را نيز دربر مىگيرد ؛ زيرا نهى از منكر واجب است . در حديث آمده است :
« هرگاه مردم ، منكر را در ميان خود ببينند و آن را انكار نكنند ، خداوند همهء آنها را مجازات خواهد كرد » . امام جعفر صادق عليه السّلام فرمود :
« يارى كردن مؤمن به مؤمن واجب است » . در كتاب وسائل الشيعه ، باب « الجهاد عن المعصوم » آمده است : « مسلمان براى دفاع از بيضه اسلام و يا در هنگام بيم [ حملهء دشمن ] بر سرزمينهاى مسلمانان مىجنگد » . با تكيه به اين روايات و ديگر روايات ، فقيهان جهاد را به دو دسته تقسيم كردهاند :
اوّل : پيكار كردن در راه خدا و گسترش اسلام .
دوم : دفاع از اسلام و سرزمينهاى مسلمانان و دفاع از جان ، مال و ناموس ، بلكه دفاع از حق بهطور كلى ، خواه اين حق از خودش باشد و خواه از ديگرى .
صاحب جواهر مىگويد :