تفسير
وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ فَاخْتُلِفَ فِيهِ .
مراد از كتاب در اينجا تورات است و قوم موسى عليه السّلام در آن اختلاف كردند : برخى بدان ايمان آوردند و برخى كافر شدند . طبيعى است هرامّتى چه قديم و چه جديد ، چنين هستند كه دربارهء پيامبر و اندرزدهنده خويش ، همعقيده نيستند ، بلكه بنى اسرائيل پيامبرشان را مىكشتند و حتّى كسانى كه به موسى عليه السّلام ايمان آوردند ، پس از وى آن را تحريف و بدعتها و گمراهىها را زنده كردند . در اين صورت ، اى محمّد صلّى اللّه عليه و إله ! اگر قومى به تو ايمان آورند و قومى كافر شوند ، هيچ شگفتى ندارد .
وَ لَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ .
مراد از كلمهء خدا ، حكم او در مورد تأخير انداختن عذاب است . ضمير « بينهم » به اختلافكنندگان در تورات برمىگردد .
حكمت خدا بر اين قرار گرفت كه آنان را با عذاب دنيا ريشهكن نكند .
وَ إِنَّهُمْ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ .
سخن همچنان دربارهء موسى عليه السّلام ، قوم و كتاب اوست . كسى كه گفته است : سخن با اين جمله ، از موسى و بنى اسرائيل به محمّد صلّى اللّه عليه و إله و قريش منتقل شده ، از موضع حق فاصله گرفته است . « شكّ مريب » نظير عجب عجيب و قناطير مقنطرة ؛ يعنى شك قوى . مقصود مجموع آيه آن است كه خداوند عذاب آن تعداد از قوم موسى كه تورات را تكذيب كردند و همچنين آن افراد از قوم محمّد صلّى اللّه عليه و إله كه قرآن را تكذيب كردند را تا روز قيامت به تأخير انداخت .
وَ إِنَّ كُلًّا لَمَّا لَيُوَفِّيَنَّهُمْ رَبُّكَ أَعْمالَهُمْ إِنَّهُ بِما يَعْمَلُونَ خَبِيرٌ ؛
يعنى هم تكذيبكننده و هم تصديقكننده ، پاداش عملش را در روز قيامت بهطور كامل دريافت خواهد كرد . اگر عملش نيك باشد ، پاداش نيك و اگر بد باشد پاداش بد به دست خواهد آورد .
پايدارى
فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ وَ مَنْ تابَ مَعَكَ وَ لا تَطْغَوْا إِنَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ .
معناى واژهء