اصطلاح مراد حيواناتى است كه براى سوارى از آنها استفاده مىشود ؛ نظير اسب ، استر و الاغ .
مستقرّ الشىء : قرارگاه آن چيز .
مستودع الشىء : جايى كه پيش از استقرارش در آنجا بوده است ؛ از قبيل پشت ، رحم ، يا تخمك .
امّة : هم بر گروه اطلاق مىشود و هم بر مدّتى از زمان ، و همين معناى اخير در اينجا مراد است .
حاق بهم : نازل شد و دربر گرفت .
اعراب
« ما من دابّة » ، « من » زايد . « دابّة » مبتدا و « رزقها » مبتداى دوم و « على اللّه » خبر آن و جمله خبر مبتداى اوّل است . « فى الارض » متعلق به محذوف و صفت براى « دابّة » .
مصدر ريخته شده از « ليبلوكم » متعلق به « خلق السموات » ، « يوم يأتيهم ليس مصروفا » :
« يوم » متعلق به « مصروف » و جملهء « يأتيهم » مجرور به سبب اضافه شدن « يوم » . اسم « ليس » مستتر است كه به « عذاب » برمىگردد و خبر آن « مصروفا » .
تفسير
وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُها .
خداى سبحان زمين را آفريد و آنچه را كه هر جنبدهء روى زمين از ذرّه و پشه گرفته تا فيل و انسان ، بدان نياز دارد ، در آن به وديعت نهاد و نيز به هر جنبندهاى توان آن را داد كه براى بهدست آوردن روزىاش از زمين تلاش كند . بر اين اساس ، معناى آيه چنين است : خداوند براى هر جنبندهاى روزىاى قرار داد كه در زمين ذخيره شده است . معناى آيه ، چنانكه برخى تصوّر كردهاند ، اين نيست كه خداوند براى هر زندهاى روزى ويژهء خودش را قرار داد كه نه