و از جمعه و جماعت محروم گرديد . پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله كسى را به سوى او فرستاد تا از وى زكات بگيرد . او بخل ورزيد و زكات نداد و گفت : اين همانند جزيه است . پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود : واى بر ثعلبه و خداوند اين آيات را نازل كرد .
اين آيات خواه دربارهء ثعلبه نازل شده باشد و خواه درباره ديگران ، امّا اين رويداد و يا حكايت ، مقصود آيات مزبور را با روشنترين شيوه بيان مىكند . ما در اين رابطه در جلد دوم و در بخش : « دگرگونى اخلاق و انديشه » در تفسير آيهء 143 از سورهء آل عمران سخن گفتيم .
فَأَعْقَبَهُمْ نِفاقاً فِي قُلُوبِهِمْ إِلى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ .
در تفسير البحر المحيط آمده است :
حسن ، قتاده و ابو مسلم گفتهاند : فاعل « اعقبهم » به بخل برمىگردد و اين نظريه را طبرسى و مراغى نيز برگزيدهاند . بر اين اساس ، « ها » در « يلقونه » به پاداش بخل برمىگردد و معنايش اين است : بخل ، نفاق براى آنان برجاى گذارد كه تا دم مرگ از ايشان جدا نمىشود . خدا براى اين امر ، دو سبب بيان كرده است :
1 .
بِما أَخْلَفُوا اللَّهَ ما وَعَدُوهُ ؛
2 .
وَ بِما كانُوا يَكْذِبُونَ .
اين دو ويژگى ؛ يعنى خلف وعده و دروغگويى از ويژگىهاى منافقان به شمار مىروند . پيامبر بزرگ فرمود : « نشانهء منافق سه چيز است :
هرگاه سخن بگويد ، دروغ مىگويد ، هرگاه وعده دهد ، خلاف مىكند و هرگاه امين قرار داده شود خيانت مىكند » .
أَ لَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ سِرَّهُمْ وَ نَجْواهُمْ وَ أَنَّ اللَّهَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ .
« سرّ » ، عبارت است از آنچه كه در داخل سينهها قرار دارد . « نجوا » يعنى سخنى آهسته كه دو يا چند نفر با يكديگر پچپچ مىكنند . « غيوب » جمع غيب و آن عبارت از چيزى است كه از تمام آفريدگان پنهان مىباشد . معناى آيه اين است : چگونه اين منافقان مىتوانند كفر را پنهان و بدان پچپچ كنند ؟ مگر نمىدانند كه خدا از آنچه در سينههايشان پنهان و بر زبانهاى آنها جارى است آگاهى دارد و چيزى در آسمان و زمين بر او مخفى نمىماند .