بخواهد درحالىكه او خود مىگويد : « . . . من به بندگان ستم نمىكنم » . « 1 » و نيز مىگويد :
« خدا بر اين بندگان مهربان است » . « 2 » در حديث آمده است : « خدا به بندگان خود از مادر به فرزندش مهربانتر است » . بنابراين ، مراد از ضرر در آيه آن است كه انسان به سبب عمل خويش مجازات و يا به سبب مصلحت الهى آزمايش مىشود و عواملى از اين قبيل ، كه با عدل و رحمت خدا منافات ندارد . در ضمن تفسير آيهء 100 از سورهء مائده ، بخش « آيا روزى بر اساس تصادف است و يا تقدير ؟ » ، دربارهء روزى به تفصيل سخن گفتيم .
وَ إِنْ يَمْسَسْكَ بِخَيْرٍ فَهُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ .
اگر خدا به تو خيرى برساند ، هيچ كس نمىتواند جلو خير و نعمت او را بگيرد . رازى مىگويد : اينكه خداوند در اعطاى خير گفته است :
« فَهُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ »
و در مورد ضرر گفته است :
« فَلا كاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ » ،
بدان جهت است كه نشان دهد ، ارادهء خدا براى رسانيدن خير ، بر ارادهء او در وارد كردن ضرر غلبه دارد .
وَ هُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِهِ وَ هُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ .
واژهء قاهر به قدرت خدا و واژهء خبير به علم او اشاره دارد . قهّاريت خدا به بندگان خود ، آن است كه آنان را بدون خواستهء خودشان آفريد و نيز آنها را از بين مىبرد . ابن عربى در فتوحات مكيّه مىگويد : خدا بر بندگان خود از آنجهت قاهر است كه آنان با مخالفت احكام خدا به جنگ و دشمنى با او برخاستند و كسى كه با خدا دشمنى كند ، بهناچار مغلوب و مقهور خواهد شد .
قُلْ أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ شَهادَةً .
در برخى از روايات آمده است : مشركان مكّه به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله گفتند : يهود و نصارا به نبوت تو گواهى نمىدهند ، پس كسى را به ما نشان بده كه به نبوت تو گواهى دهد . ازاينرو ، خدا اين آيه را نازل كرد :
« قُلْ أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ
هامش
( 1 ) . ق ( 50 ) آيهء 29 .
( 2 ) . بقره ( 2 ) آيهء 207 .