الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ تَواصَوْا بِالْحَقِّ وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ » .
سؤال : مردم دربارهء تجارت ، صنعت ، كشاورزى و ديگر امور زندگى با يكديگر به نجوا [ و تبادل نظر ] مىپردازند ؛ آيا اينگونه نجوا نيز از مصاديق همان نجوايى است كه خدا فرموده ، خيرى در آن نيست ؟
پاسخ : اين نجوا و اسرار را با يكديگر مطرح كردن ، در صورتى كه حدود شرعى آن رعايت شود ، خير محض است . حتى فاش كردن برخى از نجواها و رازها ، عقلا و شرعا و عرفا واجب است و اينها عبارتند از : رازهايى كه كمال زندگى به فاش كردن آنها بستگى دارد و آيه ناظر به اين نوع نجوا نيست . مقصود آيه ، تنها كسانى است كه دربارهء رازهاى مردم سخن مىگويند ؛ چنانكه افراد هرزه ، كارشان همين است . آنان وقت فراغت خود را با سخنانى بيهوده و برشمردن عيبهاى ديگران پر مىكنند .
واژهء « كثير » در آيه بدان جهت آمده است كه نجوا دربارهء اسرار و كارهاى مردم ابدا خيرى ندارد ؛ مگر اينكه به نحوى از انحا به سود آنان باشد . اما آيه دربارهء نجوا كردن امور زندگى سخنى نگفته است ؛ بدين معنا كه نه آن را نفى كرده است و نه اثبات .
وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْراً عَظِيماً .
امر به معروف ، بدون ترديد خير است ، و لكن اگر كسى براى خدا ، نه براى به دست آوردن مقام و مال ، به معروف عمل كند ، بهتر است از كسى كه امر به معروف مىكند و آن را تحليل و توجيه و نيكىها و فايدههاى آن را بيان مىنمايد ، ولى بدان عمل نمىكند و حتى دليل بر برترى چنين شخصى قوىتر و رساتر است ؛ چراكه خدا مىفرمايد :
« إِنَّا لا نُضِيعُ أَجْرَ مَنْ أَحْسَنَ عَمَلًا ؛
« 1 » ما پاداش نيكوكاران را ضايع نمىكنيم » . و نمىفرمايد : « من أحسن قولا » . امر به معروف و دعوت به سوى آن وسيله ، و عمل بدان ، هدف اصلى است . كسى كه به معروف امر كند و خود نيز به آن عمل نمايد ، از كسانى خواهد بود كه خداوند آنان را با اين سخن خود مورد عنايت قرار داده است :
« وَ مَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا مِمَّنْ
هامش
( 1 ) . كهف ( 18 ) آيهء 30 .