دَعا إِلَى اللَّهِ وَ عَمِلَ صالِحاً وَ قالَ إِنَّنِي مِنَ الْمُسْلِمِينَ ؛
« 1 » چه كسى را سخن نيكوتر از سخن آنكه به سوى خدا دعوت مىكند و كارهاى شايسته مىكند و مىگويد البته كه من از مسلمانانم » . بنابراين ، سخن معروف ، نيكوست و هرگاه با عمل همراه شود بر نيكويى آن افزوده مىشود . به علاوه ، هرچند آثار اسلام از قبيل ارث ، ازدواج و . . . بر ظاهر سخن مترتب مىشود ؛ لكن آنچه واقعا نشاندهندهء ايمان درست است ، همانا عمل صالح است . ازاينرو ، امام على عليه السّلام فرمود : « از طريق ايمان به كارهاى شايسته و از طريق كارهاى شايسته به ايمان مىتوان دست يافت » .
وَ مَنْ يُشاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدى وَ يَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ ما تَوَلَّى وَ نُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَ ساءَتْ مَصِيراً .
شقاق به معناى دشمنى است . هركس خدا را معصيت كند ، دشمن رسول خدا خواهد بود . امام على عليه السّلام فرمود : « دوست محمّد صلّى اللّه عليه و آله كسى است كه خدا را اطاعت كند ، هرچند خويشاوند او نباشد و دشمن محمّد صلّى اللّه عليه و آله كسى است كه خدا را معصيت كند ، هرچند خويشاوند او باشد » . لكن در اينجا ، مراد از دشمن پيامبر صلّى اللّه عليه و آله كسى است كه حق برايش روشن و قلبا به آن متقاعد شده و حجّت بهطور كافى و وافى بر او تمام شده باشد ؛ امّا باوجوداين ، به سبب تعصب و دشمنى آن را انكار كند ؛ نظير كسى كه مىداند اسلام ، حق و از دين قومش هدايتكنندهتر است ؛ امّا در عين حال ، براى حفظ منافع و جاه و مقام خود ، همچنان بر دين پدرانش پاى مىفشارد و تعصب مىورزد .
مفسران گفتهاند : اين آيه دربارهء بشير بن ابيرق نازل شد كه در ابتدا اسلام آورد و آنگاه مرتد شد و به مشركان پيوست . مفسران معمولا دربارهء اسباب نزول آيات مسامحه مىكنند و براى سبب نزول ، هر حادثهاى را كه مناسب و همزمان با نزول آيه باشد بيان مىنمايند . اين آيه بر ارتداد « بشير » و نيز بر هركسى كه پس از آشكار شدن حق به دشمنى با آن برخيزد منطبق مىشود :
« مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدى » .
هامش
( 1 ) . فصلت ( 41 ) آيهء 33 .