وَ إِذاً لَآتَيْناهُمْ مِنْ لَدُنَّا أَجْراً عَظِيماً .
اين جمله بيانى است براى « خير » در سخن خداى تعالى :
« لَكانَ خَيْراً لَهُمْ » .
اجر و پاداش خدا هرچند كم ، اگر اين تعبير درست باشد ، بزرگ است تا چه رسد به اينكه خداوند اين پاداش را به بزرگى وصف كند .
وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ وَ حَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً .
اين آيه ، تاكيدى براى آيهء پيشين و تشويقى به ايمان و صلاحى است كه دارندهء آن را رفيق انبيا ، صدّيقان ، شهيدان و صالحان قرار مىدهد .
صدّيقان كيانند ؟
شيخ محمّد عبده گفته است : « صدّيقان ، آنانند كه فطرتى پاك دارند تا آنجا كه به صرف اينكه حق و باطل و خير و شرّ بر آنان عرضه شود ، آنها را از يكديگر باز مىشناسند » .
اين نظريه ، به نظريهء صوفيه نزديك است كه مىگويند : اگر انسان با نفس خود مبارزه كند و آن را رياضت دهد ، بدون فراگيرى ، حق را درك مىكند .
شايستهتر آن است كه ما « صدّيقان » را به امامان معصوم عليهم السّلام تفسير كنيم كه خود كاملند و ديگران را به كمال مىرسانند ؛ زيرا خداوند « صدّيقان » را بلافاصله در مرتبه دوم پس از پيامبران قرار داده است و اين مرتبه ، به هيچ روى براى كسى كه دچار خطا مىشود ، نخواهد بود ؛ زيرا كسى كه دچار خطا مىشود نمىتواند ديگران را به كمال حقيقى برساند ، بلكه او خود ، نياز به فرد كاملى دارد كه او را از خطا بازدارد و اين فرد كامل ، همان معصوم است ؛ به بيانى ديگر « صادق » بر دو گونه است :
اوّل ، كسى كه عمدا دروغ نمىگويد ؛ لكن احتمال خطا و اشتباه در وى وجود دارد ؛ همانند كسى كه از چيزى خبر مىدهد و به درستى آن اعتقاد دارد ، آنگاه آشكار مىشود كه خبر او مطابق با واقع نبوده است . بنابراين ، چنين فردى ، در قصد خود ،