پاسخ : اين سخن ، يك فرض است و از اين جهت ، با كلمه « لو » آورده شده كه بر امتناع چيزى به سبب محال بودن امرى ديگر دلالت مىكند . هدف از اين فرض ، آن است كه خدا مىخواهد بيان كند كه منافقان در دشمنى و مخالفت با احكام الهى هيچ عذرى ندارند ؛ زيرا در اين احكام دشوارى و ستم وجود ندارد ، بلكه براى آنان رحمت است . باوجوداين ، آنها نافرمانى كردند و از عمل به آن احكام سر باززدند .
هرچه منافقان و امثال آنان از اطاعت خداوند ، علىرغم سهولتى كه در احكام اوست ، خوددارى مىكنند ، در مقابل ، در ميان اصحاب پيامبر صلّى اللّه عليه و آله كسانى هستند كه اگر به آنها دستور داده شود كه خود را بكشند ، اين كار را خواهند كرد و خدا به همين گروه اشاره مىكند :
« إِلَّا قَلِيلٌ » .
ياسر و همسر او ، از اين گروه اندك مىباشند كه براى اسلام ، زير شكنجه جان دادند و شهيد شدند و نيز فرزند آنها ، عمّار ، كه گروه ستمگر وى را در جنگ صفين به قتل رسانيد . عمّار در مناجات خويش با خدا چنين مىگفت : « خداوندا ! تو مىدانى كه اگر من بدانم خشنودى تو در اين است كه شمشيرم را بر سينهام قرار دهم و به شدت آن را فرو برم تا آنجا كه از پشتم بيرون آيد ، اين كار را خواهم كرد » .
وَ لَوْ أَنَّهُمْ فَعَلُوا ما يُوعَظُونَ بِهِ لَكانَ خَيْراً لَهُمْ وَ أَشَدَّ تَثْبِيتاً .
مراد از فعل
« ما يُوعَظُونَ بِهِ »
اطاعت از اوامر و نواهى خداست :
« وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ فازَ فَوْزاً عَظِيماً ؛
« 1 » كسى كه از خدا و رسول اطاعت كند به پيروزى بزرگ دست يافته است » .
مراد از « تثبّت » ، ثابت ماندن بر ايمان است . امام على عليه السّلام فرمود : « نوعى از ايمان ، در دلها مستقر و ثابت مىماند و نوعى ديگر ، ايمانى است كه تا وقتى معيّن در ميان دلها و سينهها به صورت عاريه باقى مىماند » . امام صادق عليه السّلام آيهء
« فَمُسْتَقَرٌّ وَ مُسْتَوْدَعٌ »
« 2 » را به همين ترتيب تفسير كرده است .
هامش
( 1 ) . احزاب ( 33 ) آيهء 71 .
( 2 ) . انعام ( 6 ) آيهء 98 .