ازاينرو ، خداوند سبحان با اين سخنان ، به ولىّ هشدار مىدهد كه با كسى كه سرپرستى وى را به عهده دارد به نرمى رفتار كند و دلش را با او پاك سازد و برخوردى داشته باشد كه وى را شادمان سازد .
وَ ابْتَلُوا الْيَتامى حَتَّى إِذا بَلَغُوا النِّكاحَ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْداً فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوالَهُمْ .
اين آيه دلالت دارد كه مال را نبايد به كودك داد مگر اينكه داراى دو ويژگى باشد : بلوغ و رشد . همهء مذاهب اسلامى اجماع دارند كه محتلم شدن نشانهء بلوغ است ؛ خواه از پسر حاصل شود و خواه از دختر ، و در هرسنى ، و نيز در هرحالتى كه باشد ؛ خواه در بيدارى و خواه در خواب . آنها به آيهء
« وَ ابْتَلُوا الْيَتامى . . . »
و نيز به آيهء
« وَ إِذا بَلَغَ الْأَطْفالُ مِنْكُمُ الْحُلُمَ فَلْيَسْتَأْذِنُوا . . . »
« 1 » استدلال كردهاند . از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله روايت شده كه فرمود :
« تكليف از سه شخص برداشته شده است : از كودك ، تا زمانى كه محتلم شود ؛ ديوانه تا زمانى كه به هوش آيد و از خوابيده تا هنگامى كه بيدار شود » و فرمود : « كودك ، پس از احتلام ، يتيم شمرده نمىشود » .
رشد كودك نيز بدين ترتيب ثابت مىشود كه مقدارى از مالش به او داده مىشود تا در آن تصرف كند . اگر به خوبى و به درستى در آن تصرف كرد ، رشيد خواهد بود ، و گرنه همچنان از تصرف او جلوگيرى مىشود ، حتى اگر به صد سالگى هم برسد ؛ چرا كه ظاهر آيه چنين دلالت دارد . ابو حنيفه گفته است : « مال سفيه پس از 25 سالگى به وى تحويل مىشود » . « 2 »
وَ لا تَأْكُلُوها إِسْرافاً ؛
يعنى اى اولياء ! بيش از آن حدى كه به شما اجازه داده شده است ، از اموال قاصر [ يتيم و سفيه ] نخوريد ؛ زيرا براى ولىّ جايز است كه در صورت فقير بودن از مال قاصر بخورد .
وَ بِداراً أَنْ يَكْبَرُوا .
گاهى ولىّ به برخى از تصرفات در اموال يتيم شتاب مىكند ،
هامش
( 1 ) . نور ( 24 ) آيهء 59 .
( 2 ) . حاشيهء ابن عابدين ، ج 5 ، باب حجر .