شرع و عقل و عرف معروف است ، تضاد دارد و آن اينكه ، تغيير منكر در ابتدا با زبان شروع مىشود و اگر مؤثر واقع نشد ، با جنگ و مبارزه بايد صورت گيرد . بنابراين ، سخن پيامبر اعظم صلّى اللّه عليه و آله چه توجيهى مىتواند داشته باشد ؟
پاسخ : ميان تغيير منكر و نهى از منكر ، تفاوت بسيار است ، زيرا نهى از منكر ، غالبا پيش از وقوع آن است و بيشتر به پيشگيرى شباهت دارد ، چنانكه اگر كسى بخواهد دست به دزدى بزند ، شما او را نهى كنيد . امّا تغيير منكر بعد از وقوع منكر است ؛ نظير اينكه اگر شما متوجه شويد كه شخصى كيف ديگرى را دزديده است ، در اينصورت اگر شما بتوانيد كيف را از او بگيريد و به صاحبش برگردانيد ، اين كار بر شما واجب است ؛ البتّه ، مشروط به اينكه اين كار تنها منحصر به شما باشد و هيچضررى هم متوجّه شما نگردد . اگر خود ، توانايى اين كار را نداشتيد ، بر شما واجب است كه به دزد بگوييد كيف را به صاحبش برگرداند و از نگهدارى آن خوددارى كند و اگر اين را نيز قادر نبوديد ، بايد از دزد خشمگين باشيد و بين خود و خدايتان از عمل او راضى نباشيد . با اين بيان ، مشخص گرديد كه موضوع حديث نبوى ، تغيير منكر است و نه نهى از منكر .
التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى ) — صفحة 208
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص٢٠٨