مىباشد . پس از پيروزى متفقين در جنگ جهانى ، يكى از سران آنها گفت : « ما ، در صحنهء جنگ با بمبهاى كاغذى پيروز شديم » ؛ يعنى با روزنامهها و نشريهها . « 1 »
ممكن است بپرسيد : چگونه مىتوان ميان سخن خداوند متعال :
وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ ؛
بايد كه از ميان شما گروهى باشند كه به خير دعوت كنند و امر به معروف و نهى از منكر كنند . و اين سخن خداوند متعال :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ ؛
« 2 » اى كسانىكه ايمان آوردهايد ! به خود پردازيد . اگر شما هدايت يافتهايد ، آنانكه گمراه ماندهاند به شما زيانى نرسانند » . جمع كرد ؛ زيرا آيهء اوّل بر وجوب امر به معروف دلالت دارد و آيهء دوم به قرينهء
« عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ ؛
به خود پردازيد » بر عدم آن ؟
پاسخ : مراد از آيهء دوم اين است كه فريضهء امر به معروف و نهى از منكر را به صورت مطلوب انجام دهد ، گمراهى گمراهان و روى گردانيدن كسانىكه از دين روى گردانيدهاند ، به او زيانى نمىرساند ، زيرا وى آنچه به عهدهاش بوده ، انجام داده است :
« فَإِنَّما عَلَيْكَ الْبَلاغُ وَ عَلَيْنَا الْحِسابُ ؛
« 3 » آنچه بر عهدهء توست تبليغ است و آنچه بر عهدهء ماست حساب كشيدن » .
دومين پرسش اين است : مشهور است كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود : « اگر كسى از شما منكرى را ببيند ، بايد آن را با دست خويش تغيير دهد و اگر نتواند ، با زبان خود و اگر نتواند ، با قلب خود و ايمان اين شخص از همه ضعيفتر است » . اين ترتيب با آنچه در
هامش
( 1 ) . در تفسير المنار آمده است : روزى شيخ محمّد عبده در هنگام تدريس ، اين آيه را تفسير كرد :« وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ . . . » .از جمله مطالبى كه گفت ، اين بود : هرانسانى بايد به قدر توانايى خويش امر به معروف كند . وى در اينباره طايفهء شيعه را مثال آورد و يادآور شد كه شيعيان خود را به اين اصل متعهّد مىدانند و در هيچحالتى آن را ترك نمىكنند و هروقت فرصتى پيش آيد امر به معروف مىكنند . او براى اثبات مدّعاى خود ، خاطرهاى از بيروت نقل كرد ؛ بدين ترتيب كه وقتى در بيروت بوده ، به دايهاى نياز پيدا مىكند تا دخترش را شير دهد . اتّفاقا يك خانم شيعى را مىآورد ، و اين خانم همسران شيخ را به مذهب خود دعوت مىكرده است .
( 2 ) . مائده ( 5 ) آيهء 105 .
( 3 ) . رعد ( 13 ) آيهء 40 .