بر مفعول مطلق بودن و در تقدير : « متّعوهن متاعا » و يا « جعل اللّه لهنّ ذلك متاعا » است .
« غَيْرَ إِخْراجٍ »
منصوب و حال از « أزواجهم » و
« حَقًّا »
مفعول مطلق است به تقدير :
« حقّ حقّا » .
تفسير
پيش از اسلام ، در ميان عرب چنين مرسوم بود كه هرگاه مرد از دنيا مىرفت همسرش جز نفقهء يك سال ، چيز ديگرى را از وى ارث نمىبرد . البته ، مشروط به آن كه از خانهء شوهر از دسترفتهاش خارج نمىشد و اگر پيش از يك سال خارج مىگرديد ، حقّ نفقه او از بين مىرفت . اين آيه به منزلهء اعتراف و امضاى آشكارى است براى آنچه در ميان عرب ، نسبت به زن شوهر مرده ، رايج بود و اين امضا البته در آغاز اسلام صورت گرفت .
مفسّران و فقها وحدتنظر دارند كه اين آيه به وسيلهء دو آيهء ديگر نسخ شده است :
1 . آيهء
« وَ الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَ يَذَرُونَ أَزْواجاً يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ عَشْراً » .
« 1 » كه اين آيه ، عدّهء وفات را به چهار ماه و ده روز محدود مىكند .
2 . آيهء
« وَ لَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكُمْ وَلَدٌ فَإِنْ كانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُمْ » .
« 2 » اين آيه نيز از اموال برجاى ماندهء شوهر سهمى براى زن قرار داده است .
بنابراين ، زن از همان سهمى كه ارث مىبرد هزينه مىكند .
حال با توجّه به اينكه آيهء فوق قطعا نسخ شده است ، همانند ديگر مفسّران ، به تفسير آن پردازيم :
وَ الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ ؛
يعنى كسانى كه در آستانهء مرگ هستند . و اين جمله از قبيل نام گذاردن شىء است بهنام چيزى كه در آينده ،
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) آيهء 234 .
( 2 ) . نساء ( 4 ) آيهء 12 .