مشخص شده باشد . در اين فرض ، تمام مهر به زن داده مىشود . خداوند تعالى فرموده است :
« وَ لا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئاً » .
« 1 »
2 . مطلّقهاى كه شوهر با وى نزديكى نكرده ، امّا مهر معيّنى برايش قرار داده باشد .
در اينصورت ، نصف مهر به او داده مىشود . خداوند فرموده است :
« وَ إِنْ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ وَ قَدْ فَرَضْتُمْ لَهُنَّ فَرِيضَةً فَنِصْفُ ما فَرَضْتُمْ » .
« 2 »
3 . مطلّقهاى كه شوهر با وى نزديكى كرده ، امّا مهرى براى او معيّن نشده باشد . در اين فرض ، به اجماع مسلمانان براى او مهر المثل خواهد بود .
4 . مطلّقهاى كه شوهر با او نزديكى نكرده و در متن عقد نيز ، چيزى براى او تعيين نشده است . اين زن ، حقّ مهر ندارد ، بلكه تنها استحقاق بخشش [ از سوى شوهر ] را دارد . خداوند فرموده است :
« لا جُناحَ عَلَيْكُمْ إِنْ طَلَّقْتُمُ النِّساءَ ما لَمْ تَمَسُّوهُنَّ أَوْ تَفْرِضُوا لَهُنَّ فَرِيضَةً وَ مَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَ عَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتاعاً بِالْمَعْرُوفِ » .
« 3 »
از مجموع ادلّه چنين برمىآيد كه دادن متعه ( بخشش ) فقط به زن مطلّقهاى كه شوهرش با او نزديكى نكرده و نيز مهرى برايش تعيين نشده باشد واجب است ، امّا دادن بخشش به زنان مطلقهء ديگر واجب نيست ، بلكه قضيه به خود طلاقدهنده مربوط مىشود ، اگر بخواهد چيزى به او مىبخشد و اگر بخواهد نمىبخشد . برخى گفتهاند : بخشش مستحب است .
كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آياتِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ .
« تعقلون » در اينجا به معناى « تعملون » است يعنى شايد عمل كنيد ، زيرا كسىكه اندرز نمىپذيرد و به آيات و احكام خدا عمل نمىكند به منزلهء كسى است كه عقل ندارد .
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) آيهء 229 .
( 2 ) . همان ، آيهء 237 .
( 3 ) . همان ، آيهء 236 .