نفس انسان و احساسات اوست و موضوع شريعت ، اعمال و كردارهاى او . اسلام به سوى ايمان به خويش هم از جهت عقيده و هم از لحاظ شريعت فراخوانده است .
روشى كه اسلام در دعوت خود دربارهء عقيده درپيش گرفته ، در آيهء 125 از سورهء نحل بيان شده است : « مردم را با حكمت و اندرز نيكو به راه پروردگارت بخوان و با بهترين شيوه با آنان مجادله كن ؛ زيرا پروردگار تو به كسانى كه از راه منحرف شدهاند آگاهتر است . . . » .
مراد از حكمت و اندرز نيكو ، آن است كه در اثبات اصولى كه عقل مستقلا مىتواند آنها را درك كند بايد به عقل تكيه كرد ؛ مانند « الوهيّت » كه انسان از طريق انديشه و دقّت كردن دربارهء آفرينش خود و آفرينش آسمانها و زمين به شناخت او دست مىيابد و نيز مانند نبوت محمّد صلّى اللّه عليه و إله كه محقّقان آن را از طريق سيره و طبيعت رسالت او مىشناسند .
امّا شيوهء اسلام در شناخت اصول عقيدهاى كه عقل بهطور مستقل نمىتواند آنها را درك كند ؛ نظير برخى امور غيبى ، آن است كه به آنچه از سوى خدا به پيامبر وحى شده ، تكيه مىكند ؛ آن هم بدين سبب كه نبوت اين پيامبر و راستگويى او در آنچه از سوى خدا به او خبر داده مىشود ، از طريق عقل ثابت شده است .
شيوهء اسلام براى اثبات شريعت ( احكام ) عبارت است از : تكيه كردن به كتاب ، سنّت و عقل . احكامى كه از اين اصول سهگانه بهدست مىآيد براساس مصالح و مفاسد ، پاكيزگىها و ناپاكىها و عدالت و ستم است : « . . . چيزهاى پاكيزه را بر آنها حلال مىكند و چيزهاى ناپاك را حرام ، و بار گرانشان را از دوششان برمىدارد و بند و زنجيرشان را مىگشايد » . « 1 » « از تو مىپرسند كه چه چيزى براى آنان حلال شده ؟ بگو :
چيزهاى پاكيزه براى شما حلال شده است » . « 2 » « و انجام دادن كارهاى نيك را به آنان
هامش
( 1 ) . اعراف ( 7 ) آيهء 156 .
( 2 ) . مائده ( 5 ) آيهء 5 .