قوا است - « 1 » بنابراين ، تمام آثار ظاهريه در روح ، و آثار معنويه در ملك بدن سرايت مىكند . پس اگر كسى در حركات و سكنات مواظبت كند كه با سكونت و آرامش رفتار كند و در اعمال صوريه مانند اشخاص حليم رفتار كند ، كمكم اين نقشه ظاهر به روح سرايت كند و روح از آن متأثر شود ، و نيز اگر مدّتى كظم غيظ كند و حلم را به خود ببندد ، ناچار اين تحلّم به حلم منتهى شود و همين امرِ تكلّفىِ زورى امر عادى نفس شود ، و اگر مدتى انسان ، خود را به اين امر وادار كند و مواظبت كامل از خود كند و مراقبت صحيح نمايد ، نتيجهء مطلوبه البته حاصل شود ، و در آثار شريفه اهل بيت وحى عليهم السلام اين علاج مذكور است .
در وسائل ، از نهج البلاغه نقل كند كه مولاى متّقيان عليه السلام فرمود : « اگر نمىباشى حليم ، پس حلم را به خود ببند ؛ زيرا كه كم است كه كسى خود را شبيه به قومى كند مگر آنكه اميد است از آنان شود » « 2 » . و از حضرت صادق نيز روايت است كه « اگر حليم نيستى ، تحلّم كن » « 3 » .
هامش
( 1 ) - الحكمة المتعالية ، ج 8 ، ص 221 ، فصل 4 از باب 5 ، و ج 9 ، ص 56 ، فصل 5 از باب 8 .
( 2 ) - متن فرمايش على عليه السلام اين است : « إنْ لَمْ تَكُنْ حَلِيماً فَتَحَلَّمْ ، فَإنَّهُ قَلَّ مَنْ تَشَبَّهَ بِقَوْمٍ إلَّاأوْشَكّ أنْ يَكُونَ مِنْهُمْ » . ( وسائل الشيعة ، ج 15 ، ص 268 ، « كتاب الجهاد » ، « أبواب جهاد النَّفس » ، باب 26 ، حديث 14 ؛ نهج البلاغة ، ص 506 ، حكمت 207 )
( 3 ) - متن حديث ، چنين است : « إذا لَمْ تَكُنْ حَلِيماً فَتَحَلَّمْ » . ( الكافي ، ج 2 ، ص 112 ، « كتاب الإيمان و الكفر » ، « باب الحلم » ، حديث 6 )