كمال شهوت يا كمال غضب نيز دارد . پس ، از ازدواج هر يك از دو قوّه ، صورت مزدوجهء ملكوتيه پيدا شود كه نه سَبُع محض و نه بهيمه محض است و نه شيطان محض ، و از تركيب هر دو قوه ، سه صورت حاصل شود ، و گاه شود كه هر سه قوه در انسان به كمال است ، پس باطن ، تابع هر سه شود و از آن ، يك صورت مزدوجه از هر سه پيدا شود .
و ممكن است كه انسان در آن عالم در آنِ واحد بيشتر از يك صورت داشته باشد ، يا در هر حال يك صورت داشته باشد ؛ گاهى سبع و گاهى بهيمه و گاهى شيطان شود .
پس معلوم شد كه صورت انسانيه يكى از اين هشت صورت است ، و بقيه صورت غير انسان است ، چنانچه خط مستقيم بين دو نقطه بيش از يكى نيست ؛ چنانچه در آيات شريفه قرآنيه اشارت به آن شده :
در آيه 153 از سوره مباركه انعام فرمايد :
وَ أَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ
« 1 » .
و از رسول خدا - صلّى اللَّه عليه وآله - منقول است كه خط مستقيمى كشيدند و فرمودند : « اين راه رشد و هدايت است » . و از چپ و راست آن خطهايى كشيدند و فرمودند : « اينها راههايى است كه بر هر راهى از آن شيطانى است كه دعوت به سوى آن كند . » پس از آن ، اين آيهء شريفه را قرائت فرمودند « 2 » .
هامش
( 1 ) - « و بهدرستى كه اين است راه راست من ، از آن پيروى كنيد ، و به راههاى گوناگون نرويد كه شما را از راه خدا پراكنده مىكند » .
( 2 ) - متن خبر به نقل از عبداللَّه بن مسعود ، اين است : « أنّه خطّ خطّاً ثمَّ قال : هذَا سَبِيلُ الرشد ، ثمَّ خَطَّ عن يمينِهِ و عن شِمالِهِ خطوطاً ، ثمَّ قال : وَهذِهِ سُبُلٌ على كُلّ سَبِيل منها شَيْطانٌ يَدْعُو إلَيْهِ ، ثُمَّ تَلا هذه الآية :« وَ أَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوهُ . . . » ». ( تفسير جوامع الجامع ، ج 1 ، ص 420 ؛ التفسير الكبير ، ج 14 ، ص 3 )