سخت و محكم بند نموده كه با زحمتهاى بسيار و رنجهاى فراوان نتوان آن را از بيخوبن درآورد :
درختى كه اكنون گرفته است پاى * به نيروى شخصى برآيد ز جاى
ورش همچنان روزگارى هلى * به گردونش از بيخ برنگسلى « 1 »
چه بسا باشد كه يك خُلق زشتى چون بخل يا حسد مثلًا ، كه در جوان ، نارس است با كمى مراقبت و زحمت بتوان اصلاح كرد ، بلكه مبدّل به اخلاق صالحهء مقابلهء آنها كرد ، و چون مدتى غفلت شد و سهلانگارى شد ، محتاج به رياضات سخت و مجاهدات شديد طولانى باشد كه ممكن است وضعيت روزگار و رسيدن اجل به انسان مجاهد نيز مهلت اصلاح و تصفيه ندهد و با آن اخلاق ظلمانى و كدورتهاى معنوى ، كه مبدأ و منشأ فشارها و ظلمتهاى قبر و برزخ و قيامت است ، انسان منتقل به آن عالم شود .
پس بر جوانها حتم و لازم است كه تا فرصت جوانى و صفاى باطنى و فطرت اصلى باقى و دستنخورده است ، درصدد تصفيه و تزكيه برآيند و ريشههاى اخلاق فاسده و اوصاف ظلمانيه را از قلوب خود بركنند كه با بودن يكى از اخلاق زشت ناهنجار ، سعادت انسان در خطر عظيم است .
و نيز در ايام جوانى اراده و تصميم انسان ، جوان است و محكم . از اين جهت نيز ، اصلاح براى انسان آسانتر است ، ولى در پيرى [ كه ] اراده سست و تصميم ، پير است ، چيرهشدن بر قوا مشكلتر است ، ولى پيران نيز نبايد از اصلاح نفس و تزكيهء آن غفلت كنند و مأيوس شوند ؛ زيرا كه باز هر چه هست تا انسان در اين عالم است - كه دار تبدّل و تغيّر و منزل هيولى و استعداد است - انسان با هر
هامش
( 1 ) - كلّيات سعدى ، گلستان ، ص 17 .