و پس از اين مرحله ، تربيتهاى خارجى از معلّمان و مربّيان - غير پدر و مادر - است كه آن را نيز در اول امر ، پدر كفيل است ، و صحت و فساد در اين مرحله به ذمهء پدر است ، و البته انتخاب معلّم متديّن خوشعقيده خوشاخلاق ، و مدرسه و معلّمخانهء مناسبِ دينىِ اخلاقىِ مهذّب ، در تربيت ابتدايى طفل دخالت تامّ تمام دارد . چه بسا باشد كه نقشهء سعادت و شقاوت طفل ، در اين مرحله ريخته شود و تزريقات معلّمين ، يا شفاى امراض و يا سمّ قاتل است كه عهدهدار آن پدر است .
و از اين مرحله كه گذشت ، كمكم حد رشد و بلوغ پيش مىآيد و استقلال فكر و نظر و ايام جوانى مىرسد ، و انسان در اين مرحله ، خود ، كفيل سعادت خود و ضامن شقاوت و بدبختى خود است ، و هر قدم كه به ايام نونهالى و جوانى نزديكتر است ، تحصيل سعادت آسانتر و سهلتر و استقرار آن بيشتر است ؛ چون صفحهء نفس از نقوش خالىتر و به سادگى نزديكتر است ، و اگر تا اين مرحله از عمر ، داراى اخلاق زشت يا عادت و عمل ناهنجارى باشد ، چندان محكم و مستحكم نشده و به مقدارى مراقبت و مواظبت مىتوان آن را تصفيه و تزكيه نمود و ريشه اخلاق زشت را از بن كند ؛ چون نهال نورسى كه چندان ريشه در زمين ندوانده ، با مختصر فشار و كمى زحمت مىتوان آن را از جاى كند ، ولى چون مدتى سهلانگارى شد و انسان درصدد اصلاح و قلع ماده فساد برنيامد كمكم درخت فساد برومند شده و كهن گردد و ريشههاى آن ، سخت پنجه به زمينِ دل ، بند كند كه با روزگارهاى دراز و رياضتهاى بسيار نيز انسان ، كمتر موفق به تصفيهء آن شود و شايد عمر مجال ندهد و روزگار مهلت ندهد كه انسان اصلاح خود كند ؛ چون درخت كهنى كه پنجه و ريشهء خود را به زمين ،
شرح حديث جنود عقل و جهل ( موسوعة الإمام الخميني 49 ) ( فارسى ) — صفحة 162
مساهمون: السيد الخميني
ص١٦٢