به تمام معنا خط احمدى و خط محمدى است و ديگران از سايرين ، سير به تبع كنند ، نه به اصالت ؛ و چون خط مستقيمِ و اصل بين دو نقطه ، بيش از يكى نيست ، از اين جهت ، فضيلت به قول مطلق و سير بر طريق عدالت و بر سبيل اعتدال ، بيش از يكى نيست ، ولى رذائل را انواع بسيار ، بلكه غير متناهى است ؛ ولى اجناس كليه آن را به هشت قسم تقسيم نمودهاند ؛ زيرا كه براى هر يك از اين فضائل چهارگانه دو طرف است : يكى حد افراط ، و يكى تفريط ؛ از اين جهت ، اجناس رذائل هشت است .
و اين جمله ، در كتب حكماء و كتب اخلاقيه ، با انواع هر يك كه در تحت اين اجناس است ، مذكور است « 1 » ، و صرف عمر در اطراف تعديد و حصر و حساب آنها ، كمكى به سير انسانى و كمالات آن نمىكند .
فصل سوم در تحصيل فضيلت عدالت
] بدانكه تعديل قواى نفسانيه - كه غايت كمال انسانى و منتهاى سير كمالى ، بسته به آن است ، بلكه به يك معنا خود آن است - از مهمات امور است كه غفلت از آن ، خسارت عظيم و خسران و شقاوت غير قابل جبران است .
و انسان تا در عالم طبيعت است ممكن است قواى سركش خود را تعديل كند و نفس چموش سركش را در مهار عقل و شرع كشد ، و اين در اول جوانى
هامش
( 1 ) - تهذيب الأخلاق و تطهير الأعراق ، ص 32 - 49 ؛ اخلاق ناصرى ، ص 112 - 122 ؛ جامع السعادات ، ج 1 ، ص 50 - 72 .