و از حضرت امير المؤمنين در نهج البلاغه منقول است كه : « خير نيست در سكوت از كلمات حكمتآميز ؛ چنانچه خير نيست در سخنان از روى جهالت » . « 1 »
و فرموده : « كسى كه كلامش زياد شد ، خطائش زياد شود . و كسى كه خطائش زياد شد ، حيائش كم مىشود . و كسى كه حيائش كم شد ، وَرَعش كم مىشود . و كسى كه وَرَعش كم شد ، قلبش مىميرد . و كسى كه قلبش مرد ، داخل آتش مىشود » . « 2 »
و هم از آن حضرت منقول است كه : « زبان ، سَبُع درنده است اگر بازدارى او را مىدرد » . « 3 »
و فرمود : « وقتى كه عقل كامل شود كلام كم شود » . « 4 »
و در وصاياى آن جناب به فرزندش محمَّد بن حَنفيّه است كه : « خلق نكرده خداوند - عزَّ و جلَّ - چيزى را نيكوتر از كلام ، و نه چيزى را زشتتر از كلام . به واسطه كلام سفيد شود روها ، و به واسطه كلام سياه شود روها . بدان كه كلام در بند تو است تا سخن نگفتى ؛ و چون تكلّم كردى ، تو در بند او مىروى . پس حفظ و مستور كن زبان خود را ، چنانچه حفظ مىكنى طلا و پول خود را . همانا زبان ،
هامش
( 1 ) - متن حديث ، اين است :
« لا خَيْرَ فِي الصَّمْتِ عَنِ الحُكْمِ كَما أنَّهُ لا خَيْرَ فِي القَوْلِ بِالجَهْلِ » .
( نهج البلاغة ، ص 502 ، كلمات قصار ، رقم 182 ) .
( 2 ) - متن فرمايش على - عليه السلام - اين چنين است :
« مَنْ كَثُرَ كَلامُهُ كَثُرَ خَطَاؤُهُ ، وَ مَنْ كَثُرَ خَطَاؤُهُ قَلَّ حَياؤُهُ ، وَ مَنْ قَلَّ حَياؤُهُ قَلَّ وَرَعُهُ ، وَ مَنْ قَلَّ وَرَعُهُ ماتَ قَلْبُهُ ، وَ مَنْ ماتَ قَلْبُهُ دَخَلَ النّارَ » .
( همان مصدر ، ص 536 ، حِكَم ، رقم 349 ) .
( 3 ) - متن حديث علوي ، اين است :
« اللِّسانُ سَبُعٌ عَقُورٌ ، إنْ خُلِّيَ عَنْهُ عَقَرَ » .
( همان مصدر ، ص 478 حِكَم ، رقم 60 ) .
( 4 ) - متن حديث ، چنين است :
« إذا تَمَّ العَقْلُ نَقَصَ الكَلامُ » .
( همان مصدر ، ص 480 حِكَم ، رقم 71 ) .