مىكرد ، در آن جا واقعش ظاهر شود .
تا اينجا كه مذكور شد راجع به احكام سرايت باطن و سرّ ، به ظاهر و علن بود .
و نيز به واسطه همين رابطهء بين روح و قواى ظاهره ، اعمال و اطوار ظاهره ، در روح آثار بسيار روشن به وديعه نهد . و به واسطهء اعمال خوب و بد و زشت و زيبا ، ملكات حسنه و فاضله و ملكات سيّئه و خبيثه پيدا شود ، و تشكيل باطن و زمينهء نسخ ملكوتى حاصل شود ( و نكته و سرّ تكرار اذكار و اعمال صالحه ، يكى براى حصول ملكات فاضله است در روح و ملكوت كه با تكرار عمل و ذكر و فكر حاصل شود ) .
و چون اعمال قبيحه و سيّئه شديد التأثير در نفس است - به واسطه آن كه نوعاً مطابق لذّت و شهوت است و از روى حضور قلب و توجّه نفس بجا مىآيد - ، در شرايع الهيّه از آنها شديداً جلوگيرى شده ، و ترك جميع افراد طبيعت را خواستهاند . لكن در اعمال حسنه و حسناتِ اذكار و اعمال ، نوعاً به اتيان يك فرد يا چند فرد قانع نشده و تكرار آن را خواستهاند ؛ چون تأثير آنها در روح خيلى بطىء و كم است . و چون مخالف شهوات و لذّات نفسانى است ، نوعاً از روى بىرغبتى و ادبار نفس بجا آيد ، و حضور قلب و اقبال روح در آنها نيست . پس آثار آنها بسيار كم شود در روح و باطن ، و ملكوت نفس از آنها خيلى كم متأثر شود . و براى اثر بخشيدن آنها در روح ، آداب و شرايطى مقرّر شده كه ما بعضى از آنها را در كتاب « آداب الصلاة » شرح داديم . « 1 »
تا اينجا كه شرح داده شد ، از وجههء عمومى افعال حسنه و سيّئه و بد و خوب
هامش
( 1 ) - آداب الصَّلاة ، ص 16 ، فصل 4 .