معرفت و دل بيدارند » .
و در وسايل ، از شيخ صدوق - رحمه اللَّه - به سند خود منقول است ، از حضرت صادق از پدرانش كه پيغمبر در جمله وصيتى كه به امير المؤمنين مىكرد ، فرمود : « يا على ! آيا خبر بدهم به شماها به شبيهترين شما به من در خُلق ؟ گفت :
بلى يا رسول اللَّه ! فرمود : نيكوترين شما در خلق ، و بزرگترين شما در حلم ، و نيكوكارترين شما به خويشاوندانش ، و باانصافترين شما دربارهء خودش » . « 1 »
و از خصال شيخ صدوق به سندش از حضرت صادق - از پدرش ، از جدَّش ، از علىّ بن أبى طالب روايت است كه رسول خدا فرمود : « هيچ چيزى با چيزى جمع نشده فاضلتر از حلم كه با علم جمع شود » . « 2 »
و در اين باب ، روايات بسيار در كتب معتبره است كه بايد به خود آنها رجوع شود . « 3 »
بايد دانست كه چون از فصل سوّمِ مقصد بيستم ، فطرى بودن « حلم » و از جنود عقل و رحمان بودنِ آن ، و بر خلاف فطرتِ مخموره بودن « سفه » و از جنود ابليس و جهل بودنِ آن معلوم شود ، ما در اين جا فصلى جداگانه براى آن منعقد نكرديم .
هامش
( 1 ) - متن فرمايش پيامبر خدا ، چنين است :
« يا عَليُّ أ لَا اخْبِرُكُمْ بِأشْبَهِكُمْ بِي خُلْقَاً ؟ قالُوا : بلى يا رسولَ اللّهِ . قالَ : أحْسَنُكُمْ خُلْقَاً ، وَ أعْظَمُكُمْ حِلْمَاً ، وَ أبَرُّكُمْ بِقَرابَتِهِ ، وَ أشَرُّكُمْ مِنْ نَفْسِهِ إنْصافَاً » .
( وسائل الشيعة ، ج 15 ، ص 267 ، باب 26 از أبواب جهاد النَّفس ، ح 9 ؛ مَنْ لا يحضره الفقيه ، ج 4 ، ص 268 ، ادامهء حديث 4 ) .
( 2 ) - متن حديث ، اين است :
« قالَ رَسُولُ اللّهِ - صلَّى اللّهَ عليه و آله - : وَ الَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ ؛ ما جُمِعَ شَيْءٌ إلى شَيءٍ أفْضَلُ مِنَ حِلْمٍ إلى عِلْمٍ » .
( كتاب الخصال ، ص 5 - 4 ، ح 11 ؛ وسائل الشيعة ، ج 15 ، ص 268 ، باب 26 از أبواب جهاد النفس ، ح 12 ) .
( 3 ) - نگاه كنيد به : اصول كافي ، ج 2 ، ص 91 ، باب الحلم ؛ وسائل الشيعة ، ج 15 ، ص 265 ، باب استحباب الحلم ( 26 ) از أبواب جهاد النفس .