روايت است كه : « اگر حليم نيستى ، تحلّم كن » . « 1 »
فصل هفتم در ذكر فضايل حلم از طريق منقول
اما فضايل حلم به حسب عقل ، معلوم و ثابت است ، و آثار شريفه مترتّبه بر آن بر كسى كه صاحب عقل سليم است پوشيده نيست . و كفايت كند در فضل آن ، آن كه خداى تعالى در قرآن شريف ، خود را به حلم معرفى فرموده ؛ در سوره بنى اسرائيل آيه 44 فرمايد :
« إِنَّهُ كانَ حَلِيماً غَفُوراً »
« 2 » ، و در سوره احزاب ، آيه 51 فرمايد :
« وَ كانَ اللَّهُ عَلِيماً حَلِيماً »
« 3 » و اين ، دليل بر آن است كه حلم از اوصاف كماليهاى است كه از كمالات مطلقه است ، و موجود بِما أنّه موجودٌ به آن متصف شود ؛ زيرا كه در فلسفه مقرّر است كه اوصاف حق آن است كه از كمالات مطلقه باشد و از صفات موجود بما أنَّه موجودٌ باشد ، و در اتصاف وجود به آن ، تخصّص استعداد رياضى و طبيعى در كار نباشد . « 4 »
و تمام اوصاف كماليه از جنود رحمان است ؛ زيرا كه جنود حق و رحمان ظلّ او است ، و ظلّ شىء مباينت عزلى با او ندارد ، و تباين وصفى - كه تفاوت به كمال و نقص است - دارد ، كه در قرآن شريف از اين معنى دقيق عرفانى و حقيقت ثابت برهانى ، به آيه و نشانه تعبير شده است .
هامش
( 1 ) - متن حديث ، چنين است :
« إذا لَمْ تَكُنْ حَلِيماً فَتَحَلَّمْ » .
( اصول كافي ، ج 2 ، ص 92 - 91 ، باب الحلم ، ح 6 ؛ وسائل الشيعة ، ج 15 ، ص 211 ، ح 7 ) .
( 2 ) - او بدرستى بُردبار و آمرزنده است .
( 3 ) - و خداست كه دانا و بُردبار است .
( 4 ) - الأسفار الأربعة ، ج 6 ، ص 133 ، فصل 4 از موقف 2 .