سركشى و تكبّر مىكنى . پيش اهل معرفت ، اين ، تكبّر به حق تعالى است .
آن علم معارفى كه در انسان به جاى فروتنى و خاكسارى ، سركشى و تَدلُّل ايجاد كند ، آن پس مانده ابليس است . اين اصطلاحات اگر اين نتيجه را در انسانى حاصل كند ، از تمام علوم پستتر است ؛ زيرا كه از آن علومِ ديگر توقع نيست كه انسان را الهى كند ، و از قيود نفسانيّه يكسره بيرون كند ، و از حجابهاى ظلمانى طبيعت وارهاند ؛ و صاحبان آن علوم نيز چنين دعوائى ندارند . پس آنها به سلامت نزديكترند . لا اقل اين عُجبِ موجب هلاكت - كه از خواص ابليس است - در آنها پيدا نشده ، و وسيله معرفت اللَّه آنها را از ساحت مقدّس حق دور نكرده .
اگر آنان تكبُّر به مردم كنند ، تكبّر به خلق كردند ، ولى تو به حَسَب اقرار خودت ، تكبّرت به خلق تكبّر به حق است . پس واى به حال تو اى بيچارهء گرفتار مشتى مفاهيم و سرگرم به پاره [ اى ] اصطلاحات كه عمر عزيز خود را در فرو رفتن به چاه طبيعت گذراندى ، و از حق به واسطه علوم و معارف حقّه دور شدى ! تو به معارف خيانت كردى ، تو حق و علم حقّانى را وسيله عمل شيطانى كردى . قدرى از خواب غفلت برخيز ، و به اين مفاهيم دل خوش مكن ، و گول ابليس لعين را مخور كه تو را به هلاكت كشاند ، و از سرمنزل انسانيّت و قرب حق تعالى دور كند .
از اينجا حال ساير علوم را نيز بايد به دست آورد . اگر حكيمى ، يا فقيهى ، يا محدِّث و مفسِّرى ، ببين از اين علوم ، در قلب تو چه يادگارهائى مانده ، و چه ثمراتى از اين علوم ، در درخت وجود تو پيدا شده . عليّ بن أبي طالب فرمود : « سَرِ علم تواضع است » . « 1 »
اگر در تو تواضع و فروتنى پيدا شده است ، شكر خدا كن و در ازدياد آن
هامش
( 1 ) - اصول كافي ، ج 1 ، ص 38 ، كتاب فضل العلم ، باب 14 ، ح 2 .